الدِّينُ النَّصِيحَةُ
Dîn Samimiyettir
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür… Bundan sonra:
عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «الدِّينُ النَّصِيحَةُ». قُلْنَا: لِمَنْ؟ قَالَ: «لِلَّهِ وَلِكِتَابِهِ وَلِرَسُولِهِ وَلِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ». رَوَاهُ مُسْلِمٌ (55) وَغَيْرُهُ.
17. Temîm ed-Dârî radıyallâhu anh’dan rivâyet edildiğine göre Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem: “Dîn samîmiyettir (ihlâs ve nasîhattir)” buyurdu. Biz: “Kime karşı?” dedik. Şöyle buyurdu: “Allâh’a, Kitâbı’na, Rasûlü’ne, müslümanların idârecilerine ve onların bütününe (tüm müslümanlara).” Bu hadîsi, Müslim (55) ve ondan başkaları rivâyet etmişlerdir.
(عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ: Temîm ed-Dârî’den rivâyetle. | رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ: Allâh kendisinden râzı olsun. | أَنَّ النَّبِيَّ: Şübhesiz Nebî. | صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: Allâh’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun. | قَالَ: Şöyle buyurdu: | الدِّينُ: Dîn. | النَّصِيحَةُ: Samîmiyettir / nasîhattir. | قُلْنَا: Dedik ki. | لِمَنْ: Kimin için? / Kime karşı? | قَالَ: Şöyle buyurdu: | لِلَّهِ: Allâh’a (ihlasla bağlanmak). | وَلِكِتَابِهِ: Ve O’nun Kitâbı’na (îmân ve ittibâ etmek). | وَلِرَسُولِهِ: Ve O’nun Rasûlü’ne (tâbi ve sâdık olmak). | وَلِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ: Ve müslümanların idârecilerine (yardımcı ve itaatkâr olmak). | وَعَامَّتِهِمْ: Ve onların geneline / bütün müslümanlara (şefkat ve hayırhâhlık göstermek).
Tahriç:
Bu hadîs-i şerîfi İmâm Müslim Sahîh’inde Kitâbu’l-Îmân’da “Dînin Nasihat Olduğunun Beyânı Bâbı”nda 55. hadîs olarak Temîm ed-Dârî radîyallâhu anh’tan tahriç etmiştir. Ayrıca Ebû Dâvud Sünen’inde (4944), Tirmizî Sünen’inde (1926), Nesâî Sünen’inde (7/156), İmâm Ahmed bin Hanbel Müsned’inde (4/102) ve İbn Hibbân Sahîh’inde (no: 257) rivâyet etmişlerdir.
İslâm âlimleri bu hadîs-i şerîfin sahîhliği husûsunda ittifâk etmişler ve dîninin ve ahkâmının tamâmının üzerine kurulduğu dört ana temel hadîsten birinin bu rivâyet olduğunu beyân etmişlerdir.
Kelimeler ve Kavramlar:
«الدِّينُ»: İslâm, şerîat, itaat, ihlâslı kulluk ve kişinin Rabbine kayıtsız şartsız teslim olmasıdır.
«النَّصِيحَةُ»: Nush (نُصْح) kökündendir; samîmiyet, saflık, arılık, katkısızlık, hile ve aldatmadan tamamen uzak durmaktır. Kalpteki riyâ ve hile lekelerini söküp atmak demektir.
«لِلّٰهِ»: Allâh Teâlâ’ya karşı samîmi olmak; O’nun varlığına, birliğine, zâtî ve fîlî sıfatlarına şeksiz inanmak, ihlâsla ibâdet edip O’na hiçbir şeyi ortak koşmamaktır.
«وَلِكِتَابِهِ»: Kur’ân-ı Kerîm’e karşı samimi olmak; O’nun Allâh kelâmı olduğuna inanmak, hürmetle tilâvet etmek, tefekkür edip muhkemâtıyla amel etmektir.
«وَلِرَسُولِهِ»: Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’e karşı samîmi olmak; risâletini tasdîk etmek, emrettiklerine itaat edip Sünnet-i Seniyye’sini hayatın her alanında ihyâ etmektir.
«وَلِأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ»: Müslümanların adâletli idârecilerine (emirlerine, idâre organlarına) ve hak hakîkat önderi âlimlerine karşı samîmi olmak; hak üzere onlara yardım etmek ve gıyaplarında hayır duâ etmektir.
«وَعَامَّتِهِمْ»: Bütün Müslümanlara, ümmetin her bir ferdine karşı samîmi olmak; onların dînî ve dünyevî hayırlarını arzulayıp kederleriyle dertlenmektir.
Şerh:
Bu mübârek hadîs-i şerîf; dîn-i mübîn-i İslâm’ın özünü, rûhunu ve ihlâs sütununu teşkil eden en muazzam nübüvvet ölçüsüdür. Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, câmiu’l-kelim sıfatının bir tecellîsi olarak dînin tamâmını tek bir kelimede hülâsa etmiş ve «الدِّينُ النَّصِيحَةُ» buyurmuştur. Tipik olarak Arafat’ta «الْحَجُّ عَرَفَةُ» (Hac, Arafat’tır) buyrulduğu gibi; nasıl ki Arafat’sız hac olmuyorsa, samîmiyet ve nasihat olmadan da dîndarlık boş bir iddiâdan ibâret kalır. İslâm akîdesinde dîndarlık sâdece kuru kalıplardan, şekilci hareketlerden yahut gösterişli ibâdetlerden ibâret değildir. Rûhu dirilten, amellere değer katan yegâne etki ihlâs ve samîmiyettir. İçinde hile, gösteriş, nifâk ve dünyevî menfaat barındıran hiçbir amel Allâh katında makbul değildir. Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, bu samîmiyet kalkanını kulun hayatındaki beş ana adrese yönlendirmiştir:
Birincisi: Allâh Teâlâ’ya samîmiyettir. Bu da kulun Rabbini zâtında, sıfatlarında ve fiillerinde birlemesi, O’na hiçbir mahlûku eş, benzer ve denk tutmaması ve ibâdetleri sırf O’nun rızâsı için edâ etmesidir. İkincisi: Allâh’ın kelâmı olan Kur’ân-ı Kerîm’e samîmiyettir. Onu hürmetle okumak, haramlarını haram, helâllerini helâl bilip kelâm-ı ilâhîyi hayatın hâkimi kılmaktır. Üçüncüsü: Âlemlere rahmet olarak gönderilen Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem’e samîmiyettir. O’nun izinden gitmek, Sünnet-i Seniyye’sine leke sürdürmemek ve O’nun ahlâkıyla ahlâklanmaktır. Dördüncüsü: Müslümanların idârecilerine ve âlimlerine samîmiyettir. İdârecilere hak husûsunda yardımcı olmak, fitne ve tefrikaya yol açmamak, gıyâplarında ıslâhları için duâ etmek ve hürmet göstermektir. Beşincisi ise: Ümmet-i Muhammed’in bütün fertlerine karşı samîmi olmaktır. Kendi öz nefsi için istediği hidayet, âfiyet ve bereketi dîn kardeşi için de arzulayarak ona eziyet vermekten kaçınmaktır. İmâm Hattâbî rahîmehullâh, nasîhat kavramının câmi’ yapısını ve hadîsteki derîn hakîkati şöyle ifâde etmiştir:
“Nasîhat, kendisiyle nasîhat edilen kimse için hayır arzulama cümlesini ifâde eden câmî bir kelimedir. Dînin nasîhatten ibâret olduğunun haber verilmesinin mânâsı ise, dînin direğinin ve kıyâmının nasîhat (samimiyet) olduğu demektir.[1]
Onlara (müslümanların idârecilerine) karşı samîmiyet ve sadâkat göstermenin (nasîhatin) gereklerinden bazıları şunlardır: Arkalarında namaz kılmak, maiyetlerinde cihâda çıkmak, zekât ve sadakaları kendilerine edâ etmek, kendilerinden zulüm veya kötü muâmele zuhûr etse dahi kılıç çekip onlara karşı isyânı (hurûcu) terk etmek, asılsız ve sahte övgülerle onları gurura sevk etmemek ve kendilerinin ıslâhı ile istikāmeti için duâ etmektir.”[2]
İmâm bn Hacer rahîmehullâh ise şöyle demiştir:
“Müslümanların imâmlarına (idârecilerine) nasîhat; üzerlerine yüklenen vazîfeleri îfâ husûsunda onlara yardımcı olmak, gaflete düştüklerinde kendilerini ikâz etmek, bir sürçme ve yanılma vukû bulduğunda gedikleri kapatmak, etraflarında tefrikayı önleyip birlik ve beraberliği sağlamak ve kendilerinden uzaklaşan gönülleri yeniden onlara ısındırmaktır. Onlara yapılacak nasîhatlerin en büyüğü ise, en güzel ve en nâzik yolla onları zulümden menetmektir.
Müslümanların önderleri zümresine içtihad ehli imâmlar da dâhildir. Onlara karşı nasîhat ise; ilimlerini yaymak, fazîlet ve menâkıblarını neşretmek ve kendileri hakkında hüsn-i zan beslemekle tahakkuk eder.”[3]
Nasihat ederken usûl ve edep son derece mühimdir. İnsânların gıyâbında kusur aramak, topluluk içinde rezil etmek niyetiyle konuşmak nasihat değil; utandırma ve ayıplamadır. Fudayl bin İyâd rahîmehullâh, mümin ile fâcirin nasihat anlayışını şu vecîz cümleyle ortaya koymuştur:
“Mümin örter ve nasihat eder; fâcir ise perdeyi yırtar, teşhir eder ve ayıplar.”[4]
Sonuç:
Bu hadîs-i şerîf, İslâm’ın özü ve Müslüman kimliğinin aslî yapı taşıdır. Mümin, Rabbine, Kitâbına, Nebîsine, idârecilerine ve bütün dîn kardeşlerine karşı katıksız bir samîmiyet ve ihlâs beslemekle mükelleftir. Hileden, gösterişten ve fesattan uzak duran bir kalp, kâmil dîndarlığın zirvesine ulaşır.
Hükümler ve Hikmetler:
1. Dinî ibâdetlerin ve amellerin tamâmında Allâh’a karşı ihlâslı ve samîmi olmak farzdır.
2. Kur’ân-ı Kerîm’in emirleriyle amel etmek, Sünnet-i Seniyye’yi yaşatmak ve savunmak her müminin üzerine vâcibtir.
3. Müslüman idârecilere hak husûsunda yardımcı olmak, hayır duâ etmek ve yapıcı üslûpla nasihatte bulunmak dînî bir esâstır.
4. Topluluk içinde rezil ederek yapılan konuşma nasihat değil; azarlama ve küçük düşürme olup haramıdır. Nasihat gizlilik ve rıfk ile yapılmalıdır.
5. Dîn kardeşlerinin iyiliğini istemek, kötülüklerden sakındırmak ve sıkıntılarını gidermek kâmil îmânın gereğidir.
6. Hile, aldatma, riyâ ve gösteriş İslâm ahlâkıyla asla bağdaşmayan büyük günâhlardandır.
***
Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashâbının üzerine olsun.
Allâh Subhânehu ve Teâlâ en iyisini bilendir.
Kaan Sâlih.
[1] Süyûtî, Mirkâtü’s-Suûd: 3/1259.
[2] Nevevî, Şerhü’l-Müslim: 2/38
[3] İbn Hacer, Fethu’l-Bârî: 1/138.
[4] İbn Receb, Câmiu’l-Ulûmi ve’l-Hikem: 1/204.
Bir Cevap Yaz
