İslâmî Âile ve Önemi:
Sekînet, Meveddet ve Emânet Yuvası
Hamd, Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed aleyhisselâm O’nun kulu ve Rasûlü’dür. Bundan sonra:
Âilenin Tevhîd ve Fıtrat Ekseni
İslâm’da âile müessesesi, sâdece dünyevî bir ortaklık yâhut içtimâî bir âdet değil; bilâkis tevhîd akîdesinin yaşandığı, kulluğun neşvü nemâ bulduğu ve neslin îmân üzere muhâfaza edildiği ilk ve en sağlam kaledir. Fıkıh usûlü âlimlerimizin —İmâm eş-Şâfiî, Cüveynî, Gazâlî ve Şâtıbî rahîmehumullâh’ın— beyân ettikleri üzere İslâm şerîatının temel maksatları (makâsıdü’ş-şerîa) beş esâsı korumaktır: Dînin muhâfazası (hıfzu’d-dîn), nefsin muhâfazası (hıfzu’n-nefs), aklın muhâfazası (hıfzu’l-akl), neslin ve ırzın muhâfazası (hıfzu’n-nesl) ve malın muhâfazası (hıfzu’l-mâl). İşte İslâmî âile hem dînin hem de neslin korunmasının merkezinde yer alan şer’î bir nizâmdır.
Allâh Azze ve Celle, âile yuvasını kendi kudret ve azâmetinin delîllerinden (âyetlerinden) biri olarak zikretmiş ve bu yuvanın üç temel sütun üzerine binâ edildiğini haber vermiştir: Sekînet (huzûr ve sükûnet), Meveddet (muhabbet) ve Rahmet (şefkat ve merhamet):
﴿وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ﴿٢١﴾﴾
“O’nun âyetlerinden biri de kendileriyle sükûnet bulasınız diye sizin için kendi nefislerinizden (cinsinizden) eşler yaratması ve aranıza bir meveddet (sevgi) ve rahmet (merhamet) koymasıdır. Şüphesiz bunda tefekkür eden bir kavim için ibretler (âyetler) vardır.” [Rum: 30/21]
İmâm Kurtubî rahîmehullâh, bu âyet-i kerîmenin tefsîrinde İbn Abbâs radîyallâhu anhumâ ve Süddî rahîmehullâh’tan nakille; meveddetin karı-koca arasındaki kalbî sevgi ve muhabbet, rahmetin ise birbirlerine karşı duydukları şefkat ve birbirlerine zarar gelmesinden sakınma hissi olduğunu beyân etmiştir.” [Kurtubî, el-Câmi li-Ahkâmi’l-Kur’ân: 14/17]
Kalpler ancak Allâh’ın zikriyle ve O’nun şerîatına ittibâ ile sükûnet bulur; dolayısıyla tevhîd ve sünnetten uzaklaşan bir evde hakîkî sekînetin barınması mümkün değildir.
Sâlih ve Sâliha Eş Seçimi: Binânın Temelini Takvâ Üzerine Kurmak
Bir binânın sağlamlığı, temelinin sağlamlığına bağlıdır. İslâmî âilenin temeli daha evlilik akdi kurulmadan önce, eş seçiminde dîn ve ahlâk ölçüsünü merkeze almakla atılır. Dünyevî ölçüler geçici, îmân ve takvâ ise bâkîdir. Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, bu hakîkati ümmetine şöyle ders vermiştir:
«تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لِأَرْبَعٍ: لِمَالِهَا، وَلِحَسَبِهَا، وَلِجَمَالِهَا، وَلِدِينِهَا، فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ يَدَاكَ.»
“Kadın dört hasleti için nikâhlanır: Malı için, soyu için, güzelliği için ve dîni için. Sen dîndâr olanı seç ki ellerin bereketle dolsun (huzûr ve kazanca eresin)!” [Buhârî (5090); Müslim (1466)]
İslâm âlimleri bu hadîsin şerhinde; insânların âdet olarak bu dört vasfa baktıklarını, lâkin mü’minin bütün gayretini dîn ve istikâmet sâhibi eş bulmaya sarf etmesi gerektiğini vurgulamışlardır. Aynı ölçü kızlarımızı evlendirirken dâmât seçiminde de geçerlidir; zîrâ dînini ve emânetini koruyan bir mü’min, eşine zulmetmez; ikrâmı âdet edinir, kızdığında ise haksızlık ve zulüm yapmaz.
Âile İçinde Hüsn-i Muâşeret
Günümüzde pek çok kimsenin düştüğü en büyük gafletlerden biri; dışarıda insânlara karşı güler yüzlü, cömert ve nâzik davranırken, kendi ev halkına karşı sert, kırıcı ve tahammülsüz olmasıdır. Halbuki mü’minin gerçek ahlâkı, üzerindeki resmî maskelerin çıktığı kendi evinde belli olur. Nebî sallallâhu aleyhi ve sellem, gerçek hayırlılığın ölçüsünü şöyle koymuştur:
«خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لِأَهْلِهِ، وَأَنَا خَيْرُكُمْ لِأَهْلِي.»
“Sizin en hayırlınız, âilesine (ehline) karşı en hayırlı olanınızdır. Ben de âileme karşı sizin en hayırlınızım.” [Tirmizî (3895); İbn Mâce (1977)]
Büyük muhaddis ve müfessir İmâm Şevkânî rahîmehullâh, bu nebevî ölçüyü açıklarken kalpleri titreten şu tesbîti yapmıştır:
“Şüphesiz ki âile efrâdı; güler yüze, güzel ahlâka, ihsâna, fayda sağlamaya ve zararı defetmeye en lâyık olan kimselerdir. Kişi âilesine karşı böyle olursa insanların en hayırlısı olur; aksine davranırsa şerrin diğer ucunda yer alır. İnsanların çoğu bu uçuruma düşmektedir: Bakarsın ki adam âilesinin yanına girdiğinde insanların en kötü ahlâklısı, en cimrisi ve hayrı en az olanıdır; fakat yabancılarla karşılaştığında huyu yumuşar, ahlâkı genişler, cömertleşir ve iyiliği çoğalır. Şüphe yok ki böyle olan kimse tevfîkten (Allâh’ın yardım ve başarısından) mahrûm kalmış ve doğru yoldan sapmıştır.” [Şevkânî, Neylü’l-Evtâr: 6/246]
Mü’minlerin annesi Âişe radîyallâhu anhâ’ya, Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in evinde ne yaptığı sorulduğunda; O’nun âilesinin hizmetinde bulunduğu, kendi elbisesini yamadığı, ayakkabısını tâmir ettiği ve ezân okunduğunda namaza çıktığı haber verilmiştir. İslâm’da erkeğin kavvâm olması zorbalık ve tahakküm değil; âileyi koruma, infâk etme, adâlet ve merhametle yönetme mes’ûliyetidir. Kadının sâlihalığı ise Allâh’a itâat etmesi, meşrû dâirede eşine itâatkâr olması, eşinin gıyâbında namusunu ve malını, şerefini ve çocuklarını muhâfaza etmesidir.
Âileyi Cehennem Ateşinden Korumak ve Evlât Terbiyesi
Âile reisinin ve annenin dünyevî rızıktan çok uhrevî kurtuluş derdinde olmasıdır. Zîrâ dünyâda çocuğunun aç kalmasına, üşümesine kıyamayan bir anne-babanın; evlâdının akîdesini, namazını ve iffetini ihmâl ederek onu cehennem ateşine terk etmesi tasavvur edilebilecek en büyük merhametsizliktir. Rabbimiz Subhânehû ve Teâlâ şöyle buyurmaktadır:
﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ ﴿٦﴾﴾
“Ey îmân edenler! Kendinizi ve âilenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun! O ateşin başında, Allâh’ın kendilerine emrettiği şeylere âsî olmayan ve emredildikleri şeyi yerine getiren sert ve güçlü melekler vardır.” [Tahrîm: 66/6]
Emîrü’l-Mü’minîn Alî bin Ebî Tâlib radıyallâhu anh, bu âyet-i kerîmenin tefsîrinde âileyi ateşten korumanın yolunu iki vecîz kelimeyle özetlemiştir:
“Onlara (dînlerini, tevhîdi ve farzları) öğretin ve onları (İslâm edebleriyle) terbiye edin!” [İbn Kesîr, Tefsîr: 4/392]
Bu ağır emânet ve mes’ûliyet, Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in şu muhkem hadîsiyle her mü’minin boynuna asılmıştır:
“Hepiniz çobansınız (koruyucu ve yöneticisiniz) ve hepiniz güttüğünüz sürüden (emânetiniz altındakilerden) mes’ûlsünüz. İnsanlar üzerindeki emîr (yönetici) çobandır ve onlardan mes’ûldür. Erkek, ev halkının çobanıdır ve onlardan mes’ûldür. Kadın da kocasının evinin ve çocuğunun çobanıdır ve onlardan mes’ûldür.” [Buhârî (893, 2554); Müslim (1829)]
İmâm İbnu’l-Kayyım rahîmehullâh, evlâtların bozulmasında anne-babaların ihmâlini şu sarsıcı ifâdelerle beyân etmiştir:
“Kim evlâdına fayda verecek şeyleri öğretmeyi ihmâl eder ve onu başıboş bırakırsa, ona en büyük kötülüğü yapmış olur. Çocukların çoğunun bozulması (fesâdı), babaları yüzünden, babaların onları ihmâl etmesi ve onlara dînin farzlarını ve sünnetlerini öğretmeyi terk etmeleri sebebiyledir. Onları küçükken zâyi ettiler; böylece çocuklar büyüdüklerinde ne kendilerine fayda verebildiler ne de babalarına fayda sağladılar. Nitekim bâzı babalar evlâdını anne-babaya âsîlik (ukûk) sebebiyle kınadığında evlâdı şöyle demiştir: Ey babacığım! Sen beni küçükken ihmâl edip hakkımı çiğnedin, ben de büyüyünce sana âsî oldum; sen beni çocukken zâyi ettin, ben de seni ihtiyarlığında zâyi ettim!” [İbnu’l-Kayyım, Tuhfetü’l-Mevdûd: 229]
İslâmî Âilenin İnşâsında 5 Amelî Esâs
Evlerimizi birer İslâm medresesine ve huzûr yuvasına dönüştürecek beş amelî nasîhatle hulâsa edelim:
Ehl-i Sünnet menhecinde İslâmî bir yuvanın ihyâsı; sahîh bir akîde, muntazam bir ibâdet hayatı, helâl lokma, nebevî ahlâk ve samîmî bir duâ zemini üzerine inşâ edilir. Bu esasların her biri, şer’î delîller ışığında ev içi hayatımıza yön veren temel ilkelerdir:
• Sahîh Akîde ve Tevhîd
Ehl-i Sünnet çizgisinde eğitimin ilk basamağı, Lokmân aleyhisselâm’ın evlâdına ilk nasîhatinde olduğu gibi (Lokmân: 31/13) kişiyi şirk ve bâtıl inançlardan sakındırmaktır. Bu ölçünün ev içindeki amelî tezâhürü; çocuklara her şeyden evvel Allâh Azze ve Celle’yi tanıtmak, tevhîdi sevdirmek ve onlara her dâim Rabblerinin gözetimi altında oldukları hissini veren ihsân, tevekkül ve murâkabe şuurunu aşılamaktır.
• Namaz ve İbâdet Nizâmı
Âile reisine düşen en mühim vazifelerden biri, “Ehline namazı emret ve kendin de onda sabırlı ol” [Tâhâ: 20/132] âyet-i kerîmesi mûcibince ibâdet disiplinini tesis etmektir. Ev ortamında farz ve nâfile namazlar, Kur’ân tilâveti ve sabah-akşam zikirleri diri tutulmalı; çocuklar yedi yaşından itibaren namaz kıldırılarak bu nizamla büyütülmelidir.
• Helâl Lokma ve İffet
Haram gıdalarla beslenen bir bünyenin ibâdet zevkini ve hayâ duygusunu yitireceği hakikati, evin iktisâdî ve ahlâkî sınırlarını çizer. Bu sebeple haneye fâiz, şüpheli kazanç ve haram lokma sokulmamalı; mânevî iffeti muhafaza adına televizyon, internet ve sosyal medyanın getirdiği ifsâda karşı âilenin mahremiyet kalkanı korunmalıdır.
• Rıfk, İstişâre ve Merhamet
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in kendi âilesine karşı insânların en merhametlisi, en nezâketlisi ve en mülâyimi olması [Tirmizî, 3895], evin muâşeret ölçüsünü belirler. Bu nebevî ahlâk gereğince hiddet ve öfke yutulmalı; kusurlar büyütülmek yerine setredilerek ıslâh edilmeli, eş ve çocuklarla istişâreye ve muhabbete dayalı bereketli vakitler geçirilmelidir.
• Sâlih Duâ ve İlticâ
Tüm gayretlerin neticesi Allâh’ın lütfuna bağlıdır; zira kalpler yalnızca O’nun kudret elindedir. Bu idrakle, Rahmân’ın has kullarının yaptığı gibi zürriyet için hayır duâlara sarılmak gerekir. Özellikle seher vakitlerinde ve her farz namazın akabinde eşin ve evlâtların istikâmeti, ıslâhı ve hidâyeti için dille ve kalple yalvararak ilticâ etmek bir mü’minin en kuvvetli amelî sığınağıdır.
Hâtime ve Duâ
Evlerimizi sâdece betondan ve eşyâdan ibâret mekânlar olarak görmeyelim. Evlerimiz, âhiret tarlamız ve cennet yolculuğundaki en yakın refîklerimizle paylaştığımız emânetgâhlarımızdır. Geliniz, Rahmân’ın has kullarının (İbâdu’r-Rahmân) Kur’ân-ı Kerîm’de övülen şu duâsını dillerimizden ve gönüllerimizden hiç düşürmeyelim:
﴿وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا ﴿٧٤﴾﴾
“Onlar ki: ‘Rabbimiz! Bize eşlerimizden ve zürriyetlerimizden göz aydınlığı (kılacağın sâlih kimseler) lütfet ve bizi muttakîlere îmâm (önder) kıl!’ derler.” [Furkân: 25/74]
Hasan-ı Basrî rahîmehullâh’a bu âyetteki “göz aydınlığı (kurratu a’yun)” ifâdesinin ne olduğu sorulduğunda; “Allâh’a kulluk ve itâat eden mü’min eş ve evlâttır; zîrâ bir mü’min için eşini ve evlâdını Allâh’a itâat hâlinde görmekten daha büyük bir göz aydınlığı olamaz” buyurmuştur [Tefsîru Ahmed Hutaybe: 901].
Rabbimiz! Evlerimizi Kur’ân ve Sünnet nûruyla aydınlat, aramıza ülfet, meveddet ve rahmet ihsân eyle. Bizi, eşlerimizi ve zürriyetlerimizi cehennem ateşinden ve asrın fitnelerinden muhâfaza eyle. Allâhumme âmin.
Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm, yaratılmışların en hayırlısı, hidâyet rehberimiz Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, onun pak âlinin ve güzide ashâbının üzerine olsun.
Rabbinin rahmetine muhtaç kul,
Kaan Sâlih.
