İSLÂM ÜZERE OLMAK
Âl-i İmrân Sûresi 19. Âyet
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür… Bundan sonra:
Allâh Subhânehu Teâlâ, şöyle buyurmaktadır:
﴿اِنَّ الدّ۪ينَ عِنْدَ اللّٰهِ الْاِسْلَامُ۠ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْكِتَابَ اِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَٓاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْۜ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاٰيَاتِ اللّٰهِ فَاِنَّ اللّٰهَ سَر۪يعُ الْحِسَابِ ﴿١٩﴾﴾
“Şüphesiz Allâh katında (yegâne) dîn İslâm’dır. Kendilerine kitâb verilenler, ancak kendilerine ilim geldikten sonra, aralarındaki hased ve ihtirâs yüzünden ayrılığa düştüler. Kim Allâh’ın âyetlerini inkâr ederse, bilsin ki Allâh hesâbı pek çabuk görendir.” [Âl-i İmrân: 3/19]
(اِنَّ الدّ۪ينَ: Şübhesiz hak dîn. | عِنْدَ اللّٰهِ: Allâh katında. | الْاِسْلَامُ: Yalnızca İslâm’dır. | وَمَا اخْتَلَفَ: Ve ayrılığa / ihtilâfa düşmedi. | الَّذ۪ينَ اُو۫تُوا الْكِتَابَ: Kendilerine kitâb verilen kimseler. | اِلَّا مِنْ بَعْدِ: Ancak şu zamandan sonra (ihtilâf ettiler): | مَا جَٓاءَهُمُ الْعِلْمُ: Kendilerine ilim geldikten sonra. | بَغْياً بَيْنَهُمْ: Kendi aralarındaki kıskançlık / haddi aşma sebebiyle. | وَمَنْ يَكْفُرْ: Ve her kim inkâr ederse. | بِاٰيَاتِ اللّٰهِ: Allâh’ın âyetlerini. | فَاِنَّ اللّٰهَ: Şübhesiz ki Allâh. | سَر۪يعُ الْحِسَابِ: Hesâbı pek çabuk görendir.)
Nüzûl Sebebi
Ebû Süleyman ed-Dımeşkî ve diğer müfessirlerin naklettiğine göre bu âyet-i kerîme, Yahudilerin “Bizim dînimizden daha hayırlı bir dîn yoktur” iddiaları ile Hristiyanların “Bizim dînimiz en üstün dîndir” diyerek kendi bâtıl yollarını övmeleri üzerine nâzil olmuştur. Ayrıca Nasrânî Necran heyetinin Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem ile Îsâ aleyhisselâm hakkında münâzara etmeleri ve hakîkat kendilerine açıklandıktan sonra sırf riyâset, makam ve kıskançlık sebebiyle İslâm’ı kabulden kaçınmaları üzerine bu âyet-i celîle inzâl buyrulmuştur. Allâh Teâlâ, bu âyetle, geçmiş peygamberlerin tamâmının getirdiği hakîki dînin İslâm olduğunu, Ehl-i Kitâb’ın ayrılığa düşmesinin cehâletten değil, sırf dünyâ tutkusu ve hasetten (bağy) kaynaklandığını tescil etmiştir.[1]
Kelimeler ve Kavramlar
الدِّينُ: “Dîn / İtaat ve Cezâ”. Sözlükte boyun eğme, yol, itaat, cezâ ve mükâfat anlamlarına gelir. Şer’îatte ise; Allâh Teâlâ’nın kullarına dünyâ ve kurtuluşları için uymalarını emrettiği itikâdî ve amelî nizâmın adıdır.
الْإِسْلَامُ: “İslâm / Teslimiyet”. Şer’îatte ise; Tevhîd ile Allâh’a teslim olmak, O’na itaatle boyun eğmek ve şirkten ve şirk ehlinden berî olmaktır.
بَغْيًا: “Bağy / Haset ve Zulüm”. İntikam, kıskançlık, zulüm, maksadı aşma ve makam hırsı sebebiyle başkasına haksızlık etmek demektir.
سَرِيعُ الْحِسَابِ: “Hesabı Çabuk Gören”. Allâh Teâlâ’nın, kullarının amellerini ve hesaplarını hiçbir karışıklığa mahal vermeksizin pek süratli ve eksiksiz olarak görmesi demektir.
Tefsîr
Allâh Subhânehu Teâlâ, tevhîd-i ilâhîyi îlân eden önceki âyetlerin ardından, bu âyet-i kerîmede katında geçerli olan yegâne dînin “İslâm” olduğunu hükme bağlamaktadır. Âyette geçen “الدِّينَ” lafzındaki harf-i tarif ahd içindir; yani Allâh’u Teâlâ’nın katında makbul olan, kullarından beklediği ve râzı olduğu yegâne dîn İslâm’dır. Âdem aleyhisselâm’dan son nebî ve rasûl Muhammed aleyhisselâm’a kadar gönderilen bütün rasûllerin tebliğ ettiği akîde esâsta tek bir dîndir; o da Allâh Teâlâ’yı zâtında, sıfatlarında ve fiillerinde birlemek, ibâdeti sadece O’na tahsîs etmektir.
Âyetin devamında Ehl-i Kitâb’ın parçalanması ve İslâm’ı inkâr etmesi söz konusu edilmektedir: Onlar, hakîkati bilmedikleri için değil, aksine kendilerine açık ilim ve peygamber haberi geldikten sonra sırf aralarındaki çekememezlik, dünyâlık hırsı, liderlik yarışı ve haset (bağy) sebebiyle parçalanmış ve son nebî Muhammed aleyhisselâm’a tâbî olmaktan yüz çevirmişlerdir. Allâh Teâlâ, ilâhî âyetleri bu şekilde bile bile inkâr edenlerin cezâsız kalmayacağını, hesâbı pek çabuk gören zât olduğunu hatırlatarak tehdit buyurmaktadır. Dolayısıyla bu ilâhî îkâz, sâdece o dönemdeki zümrenin nankörlüğünü beyân etmekle kalmaz, aynı zamanda bütün insânlık için ibretlik bir ders mâhiyeti taşır. Zîrâ kibrine ve dünyevî menfaatlerine yenik düşerek hakkı kabûl etmekten kaçınanlar, sâhib oldukları bilgiye rağmen hidâyet nûrundan mahrûm kalmaya mahkûmdurlar. [2]
Îmânî Dersler
Akîde ve tevhîd esâsları açısından bu âyet-i kerîme, dînin tanımı ve geçerliliği husûsunda en sarîh nassı teşkil eder. Allâh Subhânehu Teâlâ katında İslâm’dan başka hiçbir inanç ve dîn geçerli değildir; nitekim diğer bir âyet-i kerîmede Rabbimiz şöyle buyurmuştur:
﴿وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْاِسْلَامِ د۪يناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُۚ وَهُوَ فِي الْاٰخِرَةِ مِنَ الْخَاسِر۪ينَ ﴿٨٥﴾﴾
“Kim İslâm’dan başka bir dîn ararsa, bilsin ki kendisinden asla kabul edilmeyecek ve o âhirette hüsrana uğrayanlardan olacaktır.” [Âl-i İmrân: 3/85]
Bütün rasûllerin dîni İslâm’dır; Nûh, İbrâhîm, Mûsâ ve Îsâ aleyhimusselâm’ın akîdesi tevhîd akîdesidir. Muhammed aleyhisselâm’ın gönderilmesiyle birlikte önceki şerîatların hükümleri neshedilmiş ve İslâm’a girmek her bir mükellef üzerine farz kılınmıştır. İslâm dışında dîn ve sistem aramak küfürdür; zîrâ tevhîd ancak vahye tam teslimiyetle mümkündür.
Fıkhî ve Menhecî Dersler
Usûl ve ahkâm yönünden değerlendirildiğinde bu âyet, amelî teslimiyetin ve şer’î menhecin temel dayanağıdır. Allâh katında dîn İslâm olduğuna göre, ibâdetlerin ve hukûkun da sırf şerîatın bildirdiği usûllere göre yapılması şarttır. Katâde rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“İslâm; Allâh’tan başka ilâh olmadığına şehâdet etmek ve O’nun katından gelenleri ikrâr etmektir. Bu, Allâh’ın kendisi için seçtiği, elçileriyle gönderdiği ve dostlarını hidâyete erdirdiği dînidir.”[3]
Fıkhî menheç olarak, ilim sâhibi olduktan sonra bağy (haset) ile ayrılığa düşmek haram kılınmıştır. Zîrâ hakîkat bilindikten sonra ortaya çıkan ihtilâflar, dînî bir gayretten ziyâde nefsânî arzuların ve dünyevî hırsların bir neticesidir. Bu itibarla, İslâm ümmetinin vahdetini zedeleyen ve Müslümanlar arasına tefrika tohumları eken her türlü davranış yasaklanmıştır. Dolayısıyla sağlam bir fıkhî şuûr, sâdece zâhirî kâideleri bilmeyi değil, aynı zamanda kalbi bağy illetinden arındırarak ilâhî rızâya muvâfık bir duruş ile sâlih amelleri yerine getirmeyi gerektirir.
Ahlâkî Dersler
Nefis tezkiyesi ve şahsiyet inşâsı açısından âyet-i kerîme, ilim sâhiblerinin felâketi olan “bağy” (haset, çekememezlik ve makam sevdası) marazına dikkat çekmektedir. Ehl-i Kitab âlimlerini haktan saptıran şey cehâlet değil, ilmi nefsânî arzularına ve dünyâlık riyâsete âlet etmeleridir. Hakîki ilim, insânı tevâzuya ve Allâh Teâlâ’ya teslimiyete götürmelidir. Ancak ilim, ihlâsla birleşmediğinde nefsin kibri ve kıskançlığı devreye girer ki bu durum insânı bile bile hakkı inkâr etme uçurumuna yuvarlar.
Hülâsa
Netice itibarıyla Âl-i İmrân Sûresi 19. âyeti; Allâh Subhânehu Teâlâ katında geçerli olan biricik nizâmın İslâm olduğunu îlân etmekte, geçmiş ümmetlerin ayrılığa düşme sebebinin ilimsizlik değil, nefsanî haset olduğunu gözler önüne sermektedir. Mü’min kul, her türlü hevâ ve bâtıl yollardan sıyrılarak Rabbine ihlâsla teslim olmak ve vahyin rehberliğinde birliğini muhafaza etmekle yükümlüdür.
Âyetten Çıkan Faydalar
1. Allâh Subhânehu Teâlâ katında makbul ve geçerli olan yegâne dîn İslâm’dır; İslâm dışındaki hiçbir inanç kabul edilmez.
2. Âdem aleyhisselâm’dan son Nebî’ye kadar gönderilen tüm peygamberlerin tebliğ ettiği temel akîde Tevhîd ve İslâm’dır.
3. Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in gönderilmesiyle birlikte önceki dînlerin ve şerîatların geçerliliği sona ermiştir (neshedilmiştir).
4. Ehl-i Kitâb’ın hakîkati kabul etmemesi cehâletten değil; kıskançlık, makam hırsı ve hasetten (bağy) kaynaklanmaktadır.
5. İlim sâhibi olmak tek başına kurtuluşa yetmez; ilimle birlikte ihlâs, adâlet ve teslimiyet şarttır.
6. Dînde ayrılığa ve tefrikaya düşmek, Allâh Teâlâ’nın nehyettiği en büyük felaketlerden biridir.
7. Allâh Teâlâ’nın âyetlerini ve vahyi bile bile inkâr edenler için ilâhî azâb ve çabuk bir hesâb kaçınılmazdır.
8. Hakîki teslimiyet (İslâm), hem kalbin îmânı hem de uzuvların ibâdet ve itaatle boyun eğmesidir.
9. Haset ve dünyâ sevdası, insânı hakîkati bildiği halde inkâr etme noktasına getiren ahlâkî büyük bir marazdır.
10. Mükellef olan her insânın Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in getirdiği İslâm . dînine girmesi şer’an farzdır.
***
Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashâbının üzerine olsun.
Rabbinin rahmetine muhtaç kul,
Kaan Salih.
[1] Taberî, Câmiu’l-Beyân: 5/277; İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm: 2/25; Râzî, Mefâtîhu’l-Gayb: 7/160; Beğavî, Meâlimu’t-Tenzîl: 1/421.
[2] Kurtubî, Câmiu li Ahkâm: 4/43; Beydâvî, Envâru’t-Tenzîl: 2/9; Taberî, Câmiu’l-Beyân: 5/281; İbn Kesîr, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm: 2/25; Şevkânî, Fethu’l-Kadîr: 1/316.
[3] Taberî, Câmiu’l-Beyân: 5/282.
Bir Cevap Yaz
