-Kolaylaştırılmış Şafiî Fıkhı-
TAHÂRET KİTABI
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür… Bundan sonra:
***
TEYEMMÜM HÜKÜMLERİ
Teyemmümün Tanımı
Teyemmüm, lügatte kastetmek ve yönelmek demektir. Şer’î ıstılahta ise suyun bulunmaması veya kullanılamaması durumunda, belirli şartlar ve niyet ile temiz toprağı yüz ve iki ele sürmekten ibârettir.
Hicretin beşinci (veya altıncı) yılında Benî Mustalik gazvesinde meşrû kılınmış olup bu ümmete mahsus bir ruhsattır.
Teyemmümü Mubah Kılan Sebepler
Başlıca üç (3) sebepten biri bulunduğunda abdest veya gusül yerine teyemmüm yapılır:
1. Suyun bulunmaması (fakdü’l-mâ’): Yolcu veya mukîm olan kimsenin çevresinde su aradığı hâlde su bulamaması, su bulunan yerin mal ve can güvenliği açısından tehlikeli olması yahut mevcut suyun kendisinin, yol arkadaşlarının veya hayvanlarının susuzluğunu gidermek için zorunlu ihtiyaç olması.
2. Hastalık veya yara korkusu: Suyu kullandığında helâk olmaktan, bir uzvunun işlevini kaybetmesinden, yeni bir hastalığa yakalanmaktan, mevcut hastalığının artmasından veya iyileşmesinin gecikmesinden yahut yüz gibi görünen uzuvlarda çirkin bir iz ya da leke kalmasından -âdil ve uzman bir doktorun sözüyle veya kendi tecrübesiyle- korkması.
3. Suyun aşırı soğuk olması: Suyu ısıtacak imkânı ve ısınacak örtüsü bulunmadığında, soğuk su kullanmanın yukarıdaki hastalık zararlarına yol açacağından korkması. Mezhepte mutemed olan görüşe göre bu durumda kıldığı namazı daha sonra su bulup ısındığında iâde etmesi gerekir. Mezhep içindeki ikinci kavle ve İmâm Nevevî’nin el-Mecmû’da -Amr bin el-Âs radıyallâhu anh hadîsine dayanarak- tercih ettiği görüşe göre ise soğuk sebebiyle teyemmüm eden kimsenin namazını iâde etmesi gerekmez.
Teyemmümün Sıhhat Şartları
Teyemmümün sahîh olmasının şartları beş (5) tanedir:
1. Su bulunmaması veya hastalık gibi şer’î bir özrün bulunması.
2. Namaz vaktinin girmiş olması. Vakit girmeden önce su aransa da yapılan teyemmüm sahîh olmaz.
3. Vakit girdikten sonra su olmadığı kesin bilinmiyorsa yük ve eşyaları içinde, yol arkadaşlarından ve yakın çevresinden -haddü’l-ğavs; seslenildiğinde yardım istenecek mesafe olan yaklaşık 150–200 metreden ve emniyetli ise yaklaşık 2 km’lik kurb mesafesinden- suyu aramış olması.
4. Bedenindeki necâseti önceden gidermiş ve kıble cihetini ictihâdla belirlemiş olması. Ancak üzerinde necâset olduğu hâlde veya kıbleyi belirlemeden önce teyemmüm yapmanın sahîh olduğu yönünde kuvvetli bir vecih de vardır; İmâm Nevevî de er-Ravza ve el-Mecmû’da necâsetin önceden giderilmesinin şart olmadığı görüşünü tashîh etmiştir.
5. Kendisiyle teyemmüm yapılan maddenin “tozlu, temiz ve müsta’mel olmayan hâlis toprak” veya tozlu kum olması. Mezhepte mutemed olan kavl-i cedîde göre kireç, alçı, kiremit tozu, un veya üzerinde toz bulunmayan düz taş ve mermer ile teyemmüm sahîh olmaz; toprağın ele yapışan bir tozunun bulunması şarttır. İmâm Şâfiî’nin el-İmlâ’daki kavline ve İbnü’l-Münzir’in tercihine göre ise temiz kum, taş ve yeryüzü (saîd) cinsinden olan her şeyle teyemmüm câizdir.
Teyemmümün Farzları (Rükünleri)
Teyemmümün farzları beş (5) tanedir:
1. Toprağı nakletmek yani elleri toprağa vurup tozu yüze ve ellere taşımak.
2. Niyet etmek: Elleri toprağa vurma ânından yüzün ilk kısmını meshedinceye kadar kalben “Farz namazı kılmayı mubah kılmaya” niyet etmektir. Mezhepte mutemed görüşe göre teyemmüm hadesi kaldırmayıp sadece ibâdeti mubah kıldığı için, sadece “hadesi kaldırmaya” veya “teyemmümün farzına” niyet etmek yeterli olmaz; mutlaka “namazı mubah kılmaya” niyet edilmelidir. Kavl-i kadîme ve İbnü’l-Münzir’e göre ise teyemmüm su bulununcaya kadar hadesi kaldırır ve hadesi kaldırmaya niyet etmek de sahîhtir.
3. Yüzün tamamını bir defa meshetmek. Ancak sakalın altına tozu ulaştırmak şart değildir.
4. Dirseklerle beraber her iki eli ve kolu bir defa meshetmek. İkinci vuruşta yüzük varsa çıkarılması farzdır, çünkü toz su gibi yüzüğün altına kendiliğinden akmaz. Mezhepte mutemed olan kavl-i cedîde göre iki vuruş yapmak ve kolları dirseklerle beraber meshetmek farzdır; İmâm Şâfiî’nin kavl-i kadîmine ve İmâm Nevevî’nin el-Mecmû’da -hadîs delili bakımından- kuvvetli bulduğu görüşe göre ise ellerin sadece bileklere kadar meshedilmesi yeterlidir.
5. Tertîbe uymak yani önce yüzü, sonra elleri meshetmek.
Teyemmümün Sünnetleri ve Keyfiyeti
Besmele çekilir, parmaklar açık olarak iki el temiz toprağa birinci defa vurulur, toz çoksa eller birbirine vurularak veya üflenerek hafifletilir ve niyet edilerek yüzün tamamı bir defa meshedilir. Sonra eller ikinci defa toprağa vurulur; sol elin dört parmağının içiyle sağ elin parmaklarının dışından başlanıp dirseğe kadar çekilir, dirsekten de avuç içiyle bileğe kadar iç tarafı meshedilir ve sağ başparmağın dışı meshedilir; ardından sağ elle sol kol aynı şekilde meshedilir.
Bir Teyemmümün Namaza Kifâyeti
Mezhepte mutemed görüşe göre bir teyemmüm ile edâ veya kazâ sadece bir tek farz namaz kılınabilir; ikinci bir farz namaz için vakit içinde olsa bile yeniden teyemmüm yapılması şarttır. İmâm Müzenî ve İbnü’l-Münzir’in tercihine göre ise abdesti bozan bir durum olmadıkça bir teyemmümle birden fazla farz namaz kılınabilir.
Ancak bir teyemmüm ile dilediği kadar nâfile namaz ve cenâze namazı kılabilir.
Ayrıca “farz namazı kılmayı mubah kılmaya” niyet eden kimse hem farzı hem öncesi ve sonrasındaki sünnetleri kılabilir; fakat sadece “nâfile namazı” veya “cenâze namazını” mubah kılmaya niyet eden kimse o teyemmümle farz namaz kılamaz.
Teyemmümü Bozan Şeyler
Teyemmümü üç (3) şey bozar:
(1) Abdesti bozan her şey teyemmümü de bozar,
(2) Su yokluğu sebebiyle teyemmüm yapan kimsenin, namaza başlamadan önce suyu görmesi veya suyun varlığını zannetmesi. Namaza başladıktan sonra suyu görürse; mukîm gibi namazını iâde etmesi gereken biriyse namazı bozulur, yolcu gibi iâde etmesi gerekmeyen biriyse namazı bozulmaz ama suyla abdest alıp kılması efdal olur. İmâm Müzenî ve İmâm Nevevî’nin tercihine göre ise suyun nadir bulunduğu yerde olmasa bile su bulamayıp teyemmümle namaz kılan kimsenin daha sonra namazını iâde etmesi gerekmez,
(3) İrtidâd etmek yani -Allâh korusun- dînden çıkmak.
***
Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashâbının üzerine olsun.
Rabbinin rahmetine muhtaç kul,
Kaan Sâlih.
