KOCASINDAN MADDÎ İMKÂNLARINI AŞAN
İSTEKLERDE BULUNUP KAVGA ÇIKARAN KADININ ŞER’Î HÜKMÜ
Kocasından sürekli olarak onun maddî ve mali imkânlarını aşacak şekilde ağır, lüks ve yorucu taleplerde bulunan, bu istekleri karşılanmadığında ise evde geçimsizlik yapıp kavga çıkaran bir kadının yaptığı eylemin şer’î hükmü nedir? Bu durum kadının nafaka hakkını etkiler mi ve kocanın bu durum karşısındaki şer’î yetkileri nelerdir?
Cevâb: Hamd ve hüküm, Allâh Subhânehu ve Teâlâ’ya mahsustur.
• Mes’elenin Tanımı ve Hükmü:
Bir kadının kocasından onun gücünü, kazancını ve bütçesini aşan maddî isteklerde bulunması ve bu sebeple evde geçimsizlik çıkarıp kocasına diliyle eziyet etmesi kesinlikle harâmdır (büyük günahtır).
Bu şer’î meseledeki hükümler ve fıkhî sınırlar şu üç temel esasa göre hükümlendirilir:
Nafakanın Şer’î Ölçüsü ve Kocanın Gücü: Evlilik nafakası, kadının şahsî arzularına veya lüks taleplerine göre değil; kocanın maddî durumuna (zengin, orta halli veya fakir olmasına) göre şer’ân takdir edilmiş ve sınırlandırılmıştır. Kocanın mâli durumuna göre ödemesi gereken miktar günlük ölçekte sâbittir. Dolayısıyla kadının bu şer’î miktarın üzerindeki lüks ve yorucu şeyleri talep etmeye hakkı yoktur; kocasını gücünü aşan harcamalara zorlaması zulümdür.
Sözlü Eziyet ve Kavga Çıkarmanın Hükmü: Kadının kocasına karşı diliyle kötü davranması, hakaret etmesi veya çirkin kelimelerle kavga çıkarması durumunda, kadın bu eylemi sebebiyle doğrudan günahkâr (âsî) olur ve kocası tarafından bizzat şer’î tedip (terbiye) edilmeyi hak eder. Ancak kadının sadece diliyle eziyet edip kocasıyla kavga etmesi, cinsel teslimiyeti fiilen engellemediği müddetçe fıkhen teknik anlamda nafakanın kesilmesini gerektiren nüşûz kapsamına girmez. Kadın günahkâr olmakla birlikte nafaka hakkı devam eder.
Aşırı İstekleri Bahane Ederek İtaatsizlik Yapmak (Nüşûz): Şayet kadın, istediği lüks şeyler alınmadığı için kocasının meşru cinsel taleplerini reddeder, yatağından kaçınır veya kocasına öfkelenerek evi terk ederse, şer’ân nâşize (isyankâr) olur. Bu durumda kadının tüm nafaka, giyecek, mesken ve kasm (nöbet) hakları derhal ve tamâmen düşer (kesilir).
• Hükmün Delîlleri ve Gerekçeleri:
Allâh’u Teâlâ, şöyle buyurmaktadır:
{لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا}
“Eli geniş olan, genişliğine göre nafaka versin. Rızkı daralmış olan da Allâh’ın kendisine verdiğinden versin. Allâh, bir kimseyi ancak kendisine verdiği imkân ölçüsünde mükellef tutar. Allâh, bir güçlükten sonra bir kolaylık yaratacaktır.” [Talâk: 65/7]
Ayet-i kerîme, kocanın ancak Allâh’ın kendisine ihsân ettiği bütçe ölçüsünde (kabiliyeti nispetinde) nafaka ile mükellef olduğunu sâbit kılar. Kadının bu sınırın ötesinde kocasını yorucu harcamalara zorlaması ilâhî nizamı çiğnemektir.
Allâh’u Teâlâ, şöyle buyurmaktadır:
{وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ}
“Onlarla maruf üzere (güzelce ve İslâm ahlâkına uygun olarak) geçinin.” [Nisâ: 4/19]
Maruf üzere geçinmek karşılıklı bir şer’î yükümlülüktür. Kadının kocasının maddî imkânlarını hiçe sayarak kavga çıkarması, bu ilâhî geçim emrini açıkça ihlal etmektir.
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem’in kocasının cimriliğinden ve nafaka yetersizliğinden şikâyet eden Hind bint Utbe radîyallâhu anhâ’ya şöyle buyurmuştur:
خُذِي مَا يَكْفِيكِ وَوَلَدَكِ بِالْمَعْرُوفِ.
“Kocanın malından, sana ve çocuğuna maruf ölçüsünde (örfe ve kocasının maddî durumuna uygun olarak yetecek kadarını) al.” [Buhârî (5049); Ebû Dâvud (3532)]
Hadis, kadının hakkının lüks ve israf değil, sadece kocanın bütçesine uygun olan kâfi miktarda “maruf” geçimlik olduğunu sâbit kılar.
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, şöyle buyurmuştur:
إِذَا دَعَا الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ إِلَى فِرَاشِهِ فَأَبَتْ، فَبَاتَ غَضْبَانَ عَلَيْهَا، لَعَنَتْهَا الْمَلَائِكَةُ حَتَّى تُصْبِحَ.
“Bir erkek hanımını yatağına (meşrû zevciyyet münâsebetine) dâvet eder de kadın ([meşrû bir mâzereti bulunmaksızın) bundan imtinâ eder ve kocası da ona öfkeli bir hâlde gecelerse; sabaha erinceye kadar melekler o kadına lânet eder.” [Buhârî (3065); Müslim (1736)]
Kadının maddî taleplerinin karşılanmamasını bahane ederek kocasından uzaklaşması ve ona isyan etmesi ağır bir vebal olup meleklerin lanetini celbeder.
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, kadınlara karşı yumuşaklığı tavsiye etmekle birlikte, onların itaatsizliğine dair şöyle buyurmuştur:
لَا تَضْرُبوا إِمَاءَ اللهِ.
“Allâh’ın kadın kullarını (imâullâhı) dövmeyiniz!” [Ebû Dâvud (2146); İbn Mâce (1985)]
Kadının kötü diline karşı asıl Sünnet olan metot sabretmek ve affetmektir.
Müminlerin emiri Ömer radîyallâhu anh, cihâd için gurbette bulunan askerlerin eşlerinin nafaka hususunda darlık çekip isyan etmemeleri için komutanlara: “Askerlere emredin; ya eşlerine helâl sınırda nafaka göndersinler ya da onları güzellikle boşasınlar” yazarak nafakadaki şer’î sınırın ancak erkeğin bütçesiyle mukayyet olduğunu ihtar etmiştir. [Şâfiî, el-Ümm: 5/16; 298].
İmâm Nevevî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Kadının kocasına hakaret etmesi (şetm), diliyle veya başka azalarıyla ona eziyet etmesi (iyzâ) nüşuz sayılmasa da harâmdır, kadın bundan dolayı günahkâr olur ve kocası tarafından bizzat tedip (terbiye/zazir) edilmeyi hak eder. En sahih olan görüşe göre, bu tedibi koca bizzat kendisi yapmalıdır; zira kadıyı araya sokmak aradaki muhabbeti ve istifadeyi tamamen yok eder.” [Nevevî, Ravdatu’t-Tâlibîn: 7/368; 369]
İmâm Şirbînî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Eşlerin her birine, diğerine eziyet vermekten kaçınması (keff-i ezâ) şer’an farzdır. Kadının kocasına karşı diliyle kötü muamele yapması, eziyet vermesi günahtır ve kocanın onu bizzat tedip etme yetkisi vardır.” [Şirbînî, el-İknâ: 2/459]
İmâm İbn Hecer el-Heytemî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Evlilikte her iki tarafın da maruf üzere davranması gerekir. Kadının geçimsizlik yapması, kocasının imkânlarını aşan isteklerle onu sıkıştırması şer’an yasaktır.” [Heytemî, Tuhfetü’l-Muhtâc: 7/226; 361]
• İllet ve Hikmet:
Kadının maddî gücü aşan taleplerde bulunmasının yasaklanmasındaki hikmet, aile birliğinin huzurunu ve dengesini korumak, kocayı helâl olmayan kazanç yollarına sapmaktan (israfa sürüklenmekten) muhafaza etmektir. Şerîat, nafaka miktarını kocanın bütçesine endeksleyerek kocanın haksızlığa uğramasını engellemiştir.
• Tedip ve Islah Sınırları:
Kadının kavga çıkarması ve kocasına diliyle eziyet etmesi durumunda, kocanın tedip yetkisi vardır. Ancak bu tedip kadının canını acıtacak, iz bırakacak (darb-ı müberrih) şekilde olamaz, yüze kesinlikle vurulamaz. Kocanın her şeye rağmen sabretmesi ve affetmesi Sünnete en uygun ve en faziletli yoldur.
• Nüşuz Sınırı:
Kadının sadece sözlü kavga çıkarması nafakayı kesmez. Ancak bu istekler sebebiyle kocanın meşru taleplerini (yatağını, evini) reddettiği an nafaka hakkı düşer.
• Sonuç:
Kadının, kocasının maddi gücünü aşan taleplerde ısrar etmesi ve bu sebeple kavga çıkarıp kocasına diliyle eziyet vermesi şer’ân harâmdır, büyük günahtır. Kadın bu çirkin davranışı sebebiyle günahkâr olur ve kocası tarafından bizzat tedip edilmeyi hak eder. Sırf kavga çıkarmak kadının nafaka hakkını düşürmez. Ancak kadın bu aşırı istekleri karşılanmadığı için kocasına itaat etmeyi reddeder, yatağından kaçınır veya yuvayı terk ederse nâşize (isyankâr) olur; bu durumda üzerindeki tüm nafaka, mesken ve barınma hakları derhal ve tamâmen düşer (kesilir).
Allâh Subhânehu ve Teâlâ en iyisini bilendir.
Kaan Sâlih.
