-Kolaylaştırılmış Şafiî Fıkhı-
TAHÂRET KİTABI
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür… Bundan sonra:
***
TABAKLANAN DERİLER VE KAPLAR HAKKINDA HÜKÜMLER
Meyte (Murdar Ölmüş Hayvan) Derilerinin Temizlenmesi
Köpek ve domuz veya bunlardan birinden doğan hayvan hâriç, eti yensin veya yenmesin murdar ölmüş bütün hayvanların derileri “dabağlama” yani tabaklama işlemiyle kavl-i cedîde göre hem dış hem iç yüzeyleri itibarıyla temizlenir. Kavl-i kadîme göre ise yalnız dış yüzeyi temizlenir; bir başka veche göre ise sadece eti yenen hayvanların derisi dabağlama ile temizlenir.
Dabağlamanın Tanımı ve Keyfiyeti
Dabağlama, derinin bozulmasına ve kokmasına sebep olan fazlalıkları; kanı, eti ve rutûbeti mazı, şap, nar kabuğu gibi buruk ve yakıcı maddelerle hatta bu maddeler necis olan güvercin dışkısı bile olsa gidererek deriyi su ve hava ile bozulmayacak hâle getirmektir.
Mezhepte esah olan görüşe göre dabağlama bittikten sonra deri necis bir maddeyle temas ettiği için yıkama öncesinde necis hükmünde kalır; üzerine su dökülerek yıkandığında tamamen temiz olur ve üzerinde namaz kılınabilir mukâbil veche göre ise dabağlama işlemiyle birlikte ayrıca yıkanmasa da temiz olur. Ancak güneşte kurutmak veya tuzlamak dabağlama yerine geçmez.
Murdar Ölen Hayvanın Kemik ve Kıllarının Hükmü
Mezhepte mutemed olan kavl-i cedîde göre murdar ölen hayvanın yani meytenin kemiği, boynuzu, tırnağı, kılı, tüyü ve yünü de tıpkı leşi gibi necistir. Bundan sadece insan ölüsü kemiği ve saçı dâhil tamamen temizdir ile balık ve çekirge ölüsü müstesnâdır.
İmâm Şâfiî’nin kavl-i kadîmine ve İbnü’l-Münzir’in tercihine göre ise eti yenen hayvanların ölüsünün kılı, tüyü ve yünü temizdir. Hayvan henüz canlı iken kırkılan yün, kıl ve tüy ise -köpek ve domuz ile eti yenmeyen hayvanlar hâriç- temizdir.
Kullanılması ve Edinilmesi Haram Olan Kaplar
Erkek ve kadın her mükellef için altın ve gümüş kaplarda yemek, içmek, abdest almak veya bunları süs eşyası olarak kullanmak haramdır; kullanmaksızın evde bulundurmak da mezhepte esah olan görüşe göre haramdır, mukâbil bir veche göre ise kullanmaksızın sadece bulundurmak haram değildir.
Altın veya gümüş kaptan abdest alan kimse, kabı kullandığı için günahkâr olmakla birlikte abdesti sahîhtir.
Yakut, zümrüt, mercan ve kristal gibi diğer kıymetli taşlardan yapılan kapların kullanılması ise mutemed ezhar görüşe göre haram değildir.
Altın ve Gümüşle Yamalanmış (Lehimlenmiş) Kapların Hükmü
Mezhepte esah olan görüşe göre altın ile yapılan yama, az olsun çok olsun mutlak sûrette haramdır. İmâm Beğavî ve Mütevellî gibi âlimlerin tercih ettiği diğer veche göre ise altın yama da gümüş yama hükmündedir. Gümüş ile yapılan yamaya gelince:
(1) Yama büyük olup süs maksadıyla yapılmışsa haramdır,
(2) Yama büyük olup ihtiyaç için yapılmışsa mekrûhtur,
(3) Yama küçük olup süs için yapılmışsa mekrûhtur,
(4) Yama küçük olup ihtiyaç için yapılmışsa ne haram ne de mekrûhtur; mubahtır. Ancak ağzı veya yemeği doğrudan gümüş yamaya değdirerek kullanmak haramdır.
MİSVAK VE FITRAT SÜNNETLERİ
Misvak Kullanmanın Hükmü
Misvak, başta erâk ağacı olmak üzere lifli, sert ve yakıcı olmayan bitki kök veya dallarından elde edilen; diş, diş eti ve dili temizlemek amacıyla kullanılan fıtrî temizlik aletidir.
Misvak kullanmak, oruçlu kimse için zevâl yani öğle vaktinden sonraki vakit hâriç her hâlde sünnettir. Oruçlu kimsenin zevâlden sonra güneş batıncaya kadar misvak kullanması ise İmâm Şâfiî’nin meşhur görüşüne göre mekrûhtur. İmâm Nevevî el-Mecmû’ ve et-Tahkîk’te, İbn Abdisselâm ve Ebû Şâme ise zevâlden sonra da mekrûh olmayıp sünnet olduğu görüşünü tercih etmişlerdir.
Misvak Kullanmanın Müekked Olduğu Yerler
Misvak kullanmak özellikle şu (5) beş durumda kuvvetli sünnettir:
1. Uzun süre susmak, az yemek veya kokulu bir şey yemek sebebiyle ağzın kokusu ve tadı değiştiğinde.
2. Uykudan uyanıldığında.
3. Farz veya nâfile namaza kalkıldığında.
4. Abdeste başlarken.
5. Kur’ân-ı Kerîm okumaya ve zikre başlarken, eve girerken ve sekerât-ı mevt yani ölüm döşeği ânında.
Misvak Kullanmanın Keyfiyeti
Misvağı sağ elle tutmak, dişlerin enine sağdan sola doğru ve dilin ise boyuna sürmek, ağzın sağ üst tarafından başlayıp sağ alt, sonra sol üst ve sol alt tarafına gezdirmek sünnettir.
Kişinin kendi parmağı ise mutemed görüşe göre misvak yerine geçmez mezhep içindeki diğer bir veche göre ise başka bir şey bulamayan veya dişi olmayan kimse için parmak da misvak yerine geçer.
Fıtrî Sünnetler
İnsanın yaratılışına uygun olan fıtrî sünnetlerin başlıcaları şunlardır:
(1) Sünnet olmak yani hitân; mutemed görüşe göre bulûğdan sonra hem erkek hem kadın için vâcibtir, doğumun yedinci günü yapılması sünnettir; mukâbil bir veche göre ise erkek için vâcib, kadın için sünnettir,
Kişinin bedeninde kesilecek şer’î sınırda bir fazlalık deri yoksa veya doğuştan sünnetli gibi düzgün bir fıtratta yaratılmışsa, sünnet olmak vâcib olmaktan çıkar; bilakis sağlam dokuyu kesmek haram olur. Soğuk ve ılıman iklim kadınlarında bu fazlalık ekseriyetle bulunmadığından mükellefiyet de mevzu bahis olmaz.
(2) Bıyıkları dudak kenarı görünecek şekilde kısaltmak,
(3) Sakalı uzatmak sakalı tıraş etmek mutemed olan İbn Hacer ve Remlî’nin görüşüne göre mekrûhtur; el-Halîmî, el-Kaffâl eş-Şâşî ve ez-Zerkeşî’ye göre ise haramdır,
(4) Koltuk altı kıllarını yolmak veya tıraş etmek,
(5) Kasık kıllarını tıraş etmek,
(6) Tırnakları kesmek,
(7) Parmak boğumlarını ve kulak kıvrımlarını yıkamak,
(8) Su ile istincâ yapmak.
***
Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashâbının üzerine olsun.
Rabbinin rahmetine muhtaç kul,
Kaan Sâlih.
