-Kolaylaştırılmış Şafiî Fıkhı-
TAHÂRET KİTABI
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür… Bundan sonra:
***
GİRİŞ
Tahâretin Tanımı
Tahâret, lügatte temizlik ve nezâfet; maddî ve mânevî kirlerden arınmak demektir. Şer’î ıstılahta ise namazı ve ona benzer ibâdetleri kılmayı mubah kılan bir fiili (abdest, gusül, teyemmüm ve necâseti gidermeyi) yapmak yahut hadesi (hükmî kirliliği) veya necâseti (maddî pislikleri) ortadan kaldırmaktır.
Tahâretin Hükmü
Namaz, tavaf ve Mushaf’a dokunmak gibi tahârete bağlı ibâdetleri yerine getirebilmek için hadesten ve necâsetten tahâret farzdır.
Ayrıca bedene bir özür ve ihtiyaç olmaksızın kasten necâset bulaştırmak haramdır ve bulaştıran kimsenin namaz vakti girmemiş olsa bile onu derhâl (fevren) temizlemesi farzdır.
Elbiseye veya mekâna kasten necâset bulaştırmak yahut bedene kasıtsız olarak veya bir özürle necâset bulaşması hâlinde ise mutemed görüşe göre namaz kılınacağı zamana kadar derhâl yıkanması farz olmaz, ancak hemen temizlenmesi müstehâbtır.
Tahâretin Kısımları
Şer’î tahâret iki ana kısma ayrılır. Bunlar:
1. Hadesten tahâret: Yalnızca bedene mahsus olan ve abdestsizlik yani küçük hades ile cünüplük, hayız ve nifas yani büyük hades hâllerini abdest, gusül veya bunların bedeli olan teyemmüm ile gidermektir.
2. Necâsetten tahâret: Bedende, elbisede ve namaz kılınacak mekânda bulunan dînen pis (necis) maddeleri temizleyici su veya şer’an geçerli temizleme yollarıyla gidermektir.
Kendileriyle Temizlik Yapılan Vasıtalar (Tahâret Âletleri)
Kendileriyle şer’î temizlik yapılabilen vasıtalar dört tanedir:
1. Mutlak su,
2. Temiz toprak; teyemmüm ve ağır necâset için kullanılan toprak,
3. Dabağlama yani murdar ölmüş hayvan derilerini temizlemek için tabaklama maddeleri,
4. İstincâ taşları veya taşın yerini tutan katı, kuru ve temiz maddeler.
***
KENDİSİYLE TEMİZLİK YAPILABİLEN SULAR
Kendileriyle Tahâret (Abdest, Gusül ve Necâset Temizliği) Yapılabilen Suların Kısımları
Gökten inen ve yerden çıkan sular asıl itibarıyla yedi nevîdir ve hepsi “mutlak su” (kayıtsız su) olduğu sürece temiz ve temizleyicidir. Bunlar:
1. Yağmur suyu (gökten inen su).
2. Kar suyu (eridikten sonra).
3. Dolu suyu (eridikten sonra).
4. Deniz suyu (tuzlu da olsa).
5. Nehir (akarsu) suyu.
6. Kuyu suyu.
7. Pınar (kaynak ve zemzem) suyu.
Suların Temizlik Hükümleri Bakımından Kısımları
Sular şer’î hükümleri bakımından dört kısma ayrılır. Bunlar:
1. Hem kendisi temiz hem de başkasını temizleyici olup kullanılması mekrûh olmayan su; tâhir ve mutahhir gayr-i mekrûh yani mutlak su.
2. Hem kendisi temiz hem de başkasını temizleyici olmakla birlikte bedende kullanılması mekrûh olan su; müşemmes su.
3. Kendisi temiz olduğu hâlde başkasını temizleyici olmayan su; tâhir gayr-i mutahhir.
4. Necis (pis) olan su; müteneccis su.
Mutlak Su
Mutlak su, herhangi bir kayıt eklenmeksizin doğrudan “su” diye isimlendirilen, yaratıldığı fıtrî hâli üzere kalan sudur.
Su kaynağında veya aktığı yatakta bulunan toprak, yosun, kükürt veya tuz sebebiyle yahut uzun süre beklemekten ötürü tadı, rengi veya kokusu değişse bile yine mutlak sudur; hem temizdir hem de temizleyicidir.
Müşemmes Su
Müşemmes su, güneşin harâretiyle ısınmış olan sudur. Mutemed görüşe göre bu suyun kullanılması tenzîhen mekrûhtur; ancak mekrûh olması için dört şartın bir arada bulunması gerekir:
1. Sıcak bir iklimde (beldede) olması,
2. Altın ve gümüş dışında dövülerek işlenen bakır, demir veya kurşun gibi mâdenî bir kapta ısınmış olması,
3. Abdest veya gusül gibi insan bedeninde kullanılması, elbise veya kap yıkamakta ise mekrûh değildir,
4. Henüz sıcak iken kullanılması, su soğuduğunda ise kerâheti kalkar.
İmâm Nevevî ise el-Mecmû’, er-Ravza ve et-Tahkîk’te bu hususta sahîh bir delil sâbit olmadığı ve tıbben de zararı bilinmediği gerekçesiyle müşemmes suyun mutlak olarak mekrûh olmadığı görüşünü tercih etmiştir.
Ayrıca aşırı sıcak veya aşırı soğuk suyla abdest almak da uzuvları tam yıkamayı (isbâğı) ve huşûu engellediği için mekrûhtur.
Kendisi Temiz Olup Başkasını Temizleyici Olmayan (Tâhir Gayr-i Mutahhir) Sular
Kendisi temiz olup içilmesi ve yemeklerde kullanılması helâl olduğu hâlde, kendisiyle abdest alınması, gusledilmesi ve necâset temizlenmesi sahîh olmayan sular iki kısımdır:
1. Müsta’mel yani kullanılmış su: Az yani iki kulleden aşağı olup abdest veya gusülde farz olan yıkamada yahut necâset gidermekte; suyun vasfı değişmemek, ağırlığı artmamak ve yıkanan mahal temizlenmiş olmak şartıyla kullanılıp uzuvdan ayrılmış olan sudur. Örneğin abdestte yüzü birinci defa yıkarken yüz üzerinden damlayan su müsta’meldir; ikinci ve üçüncü yıkamalar sünnet olduğu için onlardan ayrılan su müsta’mel sayılmaz.
Mezhepte mutemed olan kavl-i cedîde göre müsta’mel su temizdir fakat temizleyici değildir; toplanıp iki kulle miktarına ulaşırsa tekrar temizleyici yani mutahhir hâle gelir; mukâbil bir veche göre ise iki kulleye ulaşsa da temizleyicilik vasfı geri dönmez.
İmâm Şâfiî’nin kavl-i kadîmine ve Şâfiî muhakkiklerinden İbnü’l-Münzir, İbn Huzeyme ve Rûyânî’nin tercihine göre ise müsta’mel su, vasfı değişmediği sürece hem temizdir hem de temizleyicidir yani tahûrdur.
2. Müteğayyir yani temiz bir madde karışarak değişmiş su: İçine safran, gül suyu, çay, süt, un veya sabun gibi suyun kendisinden korunması mümkün olan ve suda eriyen temiz bir maddenin karışmasıyla tadı, rengi veya kokusu çokça değişip artık “mutlak su” isminden çıkan sudur.
Ancak suyun içine düşen ağaç yaprağı veya suda erimeyen ud ağacı ve katı yağ gibi komşuluk yani mücâveret yoluyla kokusunu değiştiren maddeler suyun temizleyicilik vasfına zarar vermez.
Suda eriyen madde sebebiyle meydana gelen değişimin az olup su ismini ortadan kaldırmaması hâlinde de esah görüşe göre su temizleyicidir.
Necis (Müteneccis) Su
İçine necâset düşen su iki kısımdır:
1. Az yani iki kulleden az olan su: Mezhepte mutemed olan görüşe göre iki kulleden az olan bir suya, suyun rengini, tadını veya kokusunu değiştirmese bile affedilmeyen bir necâset düşerse o su necis olur.
Mezhep içindeki diğer bir veche, İmâm Şâfiî’den nakledilen bir rivâyete ve Şâfiî âlimlerinden İbnü’l-Münzir, Gazâlî ve Rûyânî’nin tercihine göre ise az su da çok su gibi tadı, rengi veya kokusu değişmedikçe necis olmaz.
Akarsuyun iki kulleden az olan bir akıntısına (ceriyyesine) necâset isabet ettiğinde ise mutemed olan kavl-i cedîde göre durgun su gibi necis olur; İmâm Şâfiî’nin kavl-i kadîmine ve İmâm Nevevî’nin el-Mecmû’daki tercihine göre ise akarsu vasfı değişmedikçe az da olsa necis olmaz.
2. Çok su yani iki kulle veya daha fazla olan su: İki kulle veya daha fazla olan suya necâset düştüğünde, suyun tadı, rengi veya kokusundan biri değişmedikçe necis olmaz; temiz ve temizleyici olarak kalır. Eğer necâset sebebiyle bu üç vasfından biri hissen veya takdîren az da olsa değişirse icmâ ile necis olur.
İki Kulle Suyun Ölçüsü
İki kulle su, ağırlık olarak yaklaşık beş yüz (500) Bağdat rıtlıdır. Hacim ve günümüz ölçüsüyle ise eni, boyu ve derinliği birer zirâ’ ve çeyrek zirâ’ yaklaşık 60 cm x 60 cm x 60 cm olan kare bir havuzu dolduran su miktarıdır ki bu da ortalama 204 litre suya tekâbül eder.
Mezhepte en sahîh yani esah görüşe göre beş yüz rıtl ölçüsü takrîbîdir; dolayısıyla bir-iki rıtl eksik olması zarar vermez, diğer bir veche göre ise tahdîdîdir.
Ayrıca İmâm Nevevî’nin el-Mecmû’da tercih ettiği görüşe göre, içine necâset düşüp değişmeyen bir suyun iki kulle olup olmadığında şüphe edilirse, suyun aslı temiz olduğu için o su temiz hükmündedir.
İki Kulleden Az Olan Suya Düşmesiyle Suyu Necis Yapmayan (Affedilen) Şeyler
İki kulleden az olan suya veya sıvı bir maddeye düştüğünde kasten atılmamış olmak ve suyun vasfını değiştirmemek şartıyla affedilen iki şey vardır:
1. Sinek, sivrisinek, arı, karınca ve akrep gibi kesildiğinde akıcı kanı olmayan hayvanların ölüsü.
2. Gözle görülemeyecek kadar çok küçük olan necâset zerreleri.
Çok Olan Necis Suyun Temizlenmesi
Değişerek necis olmuş çok su veya üzerine su eklenerek iki kulleye ulaştırılan az su; kendi kendine beklemekle, üzerine temiz su eklemekle veya bir kısmını boşaltmakla geriye en az iki kulle kalmak şartıyla kendisindeki değişme yani tat, renk ve koku bozukluğu ortadan kalktığında kendiliğinden temiz ve temizleyici hâle gelir.
***
Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashâbının üzerine olsun.
Rabbinin rahmetine muhtaç kul,
Kaan Sâlih.
