MÜSLÜMAN BİR KADININ GAYRİMÜSLİM KAYINPEDERİ İLE OLAN MAHREMİYETİ, NAZAR-TESETTÜR SINIRI VE HALVETİNİN HÜKMÜ
Müslüman bir kadının gayrimüslim (kâfir) olan kayınpederiyle (kocasının babasıyla) sıhrî mahremiyeti, haremlik-selâmlık; nazar, tesettür ve hicâb ölçüsü ile baş başa kalmasının (halvet) hükmü nedir?
Cevâb: Hamd ve hüküm, Allâh Subhânehu ve Teâlâ’ya mahsûstur.
• Mes’elenin Tanımı ve Hükmü:
Bu soru üç ana başlık altında tahlîl edilir:
Mahremiyet Durumu: Kocanın babası (kayınpeder), sahîh nikâh akdi kıyıldığı andan i‘tibâren gelini için sıhriyyet bağıyla ebediyyen nikâhlanması harâm kılınan (el-mahrem bi’l-musâharah / tahrîm-i müebbed) ebedî mahremlerdendir. Babanın Müslüman olmayıp gayrimüslim olması, nesep veya sıhriyyet ile sâbit olan bu ebedî evlenme yasağını ve mahremiyet bağını ortadan kaldırmaz.
Nazar ve Tesettür Ölçüsü (Haremlik-Selâmlık): Mahrem olan erkeğin mahremi olan kadına bakmasının ve kadının onun yanında açmasının câiz olduğu yerlerin hükmü -şehvet ve fitne korkusu bulunmamak kaydıyla- göbek ile diz kapağı arası hâriç bedenin diğer kısımlarıdır. Bu hüküm, helâl-harâm sınırını belirlemek içindir; yoksa bu sınırın mutlak sûrette açılması tavsiyesi değildir. Uygulamada ve fetvâda esâs alınan takvâ ölçüsü ise kadının ev içi hizmet ve iş ânında mu‘tâd olarak açılan uzuvlarıdır; bu da el, yüz, kollar ve ayaklardır.
Mühim Şart ve Ayırım: Gayrimüslim kayınpeder şâyet Ehl-i Kitâb olup mahremleri harâm sayan ve ahlâkî emniyeti bulunan bir kimse ise aslî mahrem hükmündedir. Ancak Mecûsîler, ateistler veya inancı gereği mahremlerle evlenmeyi/ilişkiyi helâl sayan; yâhud fıtraten ahlâkî emniyetten yoksun olup kendisinden şehvet veya fitne korkusu duyulan bir kâfir ise kadının onun yanında ecnebî (yabancı) bir erkek karşısındaymış gibi tam tesettüre bürünmesi fıkhen vâcibdir.
Halvet (Baş Başa Kalma) Hükmü: Asıl kural olarak ebedî mahremle halvet harâm değildir. Ancak fukahâmız gayrimüslim bir mahremin İslâm terbiyesinden yoksun oluşu, şer‘î sınırları gözetmeme ihtimâli yâhud fıtrî emniyetsizlik sebebiyle, fitne korkusu bulunan gayrimüslim mahremle evde yalnız baş başa kalmanın (halvetin) câiz olmadığını ve menedileceğini hükme bağlamışlardır.
• Hükmün Delîlleri ve Gerekçeleri
Allâh Subhânehu ve Teâlâ, ebediyyen nikâhlanması harâm olan kadınları beyân ederken şöyle buyurmaktadır:
وَحَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ
“Kendi sulbünüzden gelen oğullarınızın eşleri (ile evlenmeniz size harâm kılınmıştır).” [Nisâ: 4/23]
Allâh Teâlâ, bu âyet-i kerîmede sülbden gelen oğulların eşlerini (gelinleri) babalara mutlak olarak ebediyyen harâm kılmıştır. Fukahâmız âyette dîn şartı koşulmadığına; dolayısıyla babanın kâfir veya Müslüman olmasına bakılmaksızın gelin ile kayınpeder arasındaki ebedî haramlığın ve sıhrî mahremiyetin sübût bulduğuna bu nass ile hükmetmişlerdir.
Allâh Subhânehu ve Teâlâ, mahremlerin yanında zînetin açılması hakkında şöyle buyurmaktadır:
وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ
“Zînetlerini (zînet yerlerini); kocalarından, babalarından veya kocalarının babalarından (kayınpederlerinden) başkasına göstermesinler…” [Nûr: 24/31]
Bu âyet-i kerîmede “آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ kocalarının babaları” lafzıyla, kadının zînet yerlerini açabileceği mahremler arasında tasrîh edilmiştir. Sıhrî mahremiyet tahakkuk ettiğinden, kadının kayınpederine karşı ecnebî erkeklere emredilen mutlak tesettüre (el ve yüz dışındaki her yerin tamâmen kapatılmasına) bürünmesi kural olarak farz kılınmamıştır.
İbn Abbâs radîyallâhu anhümâ’dan rivâyet edildiğine göre mahrem olmayanla halvet yasağı hakkında Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:
«لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ»
“Hiçbir erkek, yanında mahremi bulunmayan (ecnebî) bir kadınla baş başa kalmasın (halvet yapmasın).” [Buhârî (5233); Müslim (1341)]
Hadîs-i şerîfte nehyedilen halvet, kadına mahrem olmayan ecnebî erkeklerle yapılan halvettir. Kayınpeder ebedî mahrem olduğu için kural olarak bu yasağa dâhil değildir; ancak gayrimüslim olması sebebiyle fitne veya emniyetsizlik ortaya çıktığında sedd-i zerî‘a kâidesi uyarınca halvet yasaklanır.
Ukbe bin Âmir radîyallâhu anh’dan rivâyet edildiğine göre Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:
«إِيَّاكُمْ وَالدُّخُولَ عَلَى النِّسَاءِ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَرَأَيْتَ الْحَمْوَ؟ قَالَ: الْحَمْوُ الْمَوْتُ»
“Kadınların yanına girmekten sakının! Ensâr’dan bir adam: ‘Ey Allâh’ın Rasûlü! Kocanın akrabalarına (el-Hamv) ne dersiniz?’ diye sordu. Efendimiz: ‘Kayın (kocanın kardeşi/yakını) ölümdür!’ buyurdu.” [Buhârî (5232); Müslim (2172)]
Ulemâ, hadîste zikredilen “el-Hamv” lafzının kocanın erkek kardeşi (kayınbirâder), amcaoğlu gibi kadına ebedî mahrem olmayan akrabâları ifâde ettiğini; kocanın babasının ise nass ile sâbit ebedî bir mahrem olması hasebiyle bu nehyin hâricinde tutulduğunu açıklamışlardır.
İmâm Remlî rahîmehullâh şöyle demiştir:
“Şehvet bulunmadığı sürece kâfir dahi olsa mahremin diğer yerlerine bakması helâldir; çünkü mahremiyet evlenmeyi harâm kılmıştır ve iki erkek veya iki kadın gibi olmuşlardır. Ancak kâfir mahrem, mahremleri helâl sayan bir kavimden ise onun bakması ve onunla halvet (baş başa kalmak) men‘edilir.” [Nihâyetü’l-Muhtâc: 6/188]
İmâm Zekeriyyâ el-Ensârî rahîmehullâh şöyle demiştir:
“Mahrem olan kimsede (bakma ve mahremiyet hükümleri açısından) kâfir ile Müslüman arasında hiçbir fark yoktur. Ancak kâfir mahrem, Mecûsîler gibi mahremleri helâl kabûl eden bir fıtratta/inançta ise onun bakması ve onunla baş başa kalınması (halvet) men‘edilir; ez-Zerkeşî buna tenbîhte bulunmuştur.” [Esnâ’l-Metâlib: 2/272]
İmâm Hatîb eş-Şirbînî rahîmehullâh şöyle demiştir:
“Mahrem olan kimsede kâfir ile başkası (Müslüman) arasında bir fark yoktur. Ancak kâfir, mahremine helâl gözüyle bakan bir topluluktan ise kadının ona görünmesi de onun kadına bakması da men‘edilir.” [Muğni’l-Muhtâc: 4/210]
Fukahâmızın vaz‘ettiği bu kâideler, Hanefî fıkhında da aynen teyîd edilmiş ve mes’ele şu vechile tafsîl edilmiştir:
İmâm Serahsî rahîmehullâh şöyle demiştir:
“Mahremin hür veya köle, Müslüman veya kâfir olması (aslî kuralda) birdir; çünkü her dîn sâhibi kendi mahremini korur. Ancak Mecûsî (veya harâm tanımayan/inançsız) olursa müstesnâdır; zîrâ o kadının kendisine helâl olduğuna inanır, ondan tamahı kesilmez. Bundan ötürü kadın onunla yolculuğa çıkamaz ve onunla halvette (baş başa) kalamaz.” [el-Mebsût: 4/196]
İmâm İbn Nüceym rahîmehullâh şöyle demiştir:
“Bu hükmün gerekçesi muhtemelen şudur: Kadın şâyet genç ise, mahremleri de olsalar onlarla baş başa kalmasında (halvette) fitneye düşülmesinden endîşe edilir. Zîrâ onlar her ne kadar kadının mahremi olsalar da, [fitne korkusu sebebiyle] mahremin dahi halveti men‘edilebilir; nitekim ulemânın genç sıhriyyet mahremiyle (meselâ genç kayınvâlide veyâ üvey kız ile) baş başa kalmayı (halveti) mekrûh görmeleri de bu kabildendir. İyice tefekkür et!” [el-Bahru’r-Râik: 4/103]
• Mahremiyetin İlleti
Sıhrî mahremiyetin temel illeti, nikâhın ebediyyen harâm kılınmış (tahrîm-i müebbed) olmasıdır. Nikâh ihtimâlinin ortadan kalkması, şehevî fitne zemînini bertaraf eder; bu sebeple babanın gayrimüslim olması sıhrî mahremiyeti düşürmez.
• Kâfir Mahremde İhtiyât İlleti
Gayrimüslim kimse İslâm’ın hayâ, takvâ ve iffet terbiyesinden yoksun olabileceğinden ve inancı mahremiyeti gözetmeye mâni teşkil edebileceğinden; fitne, emniyetsizlik veya sûiistimâl şüphesi doğduğunda sedd-i zerî‘a kâidesiyle halvet ve serbest giyim yasaklanır.
• Netîce
Kâfir kayınpeder, Müslüman kadının ebedî mahremidir; dîn farkı sıhriyyet bağını ortadan kaldırmaz. Şâyet kayınpeder Ehl-i Kitâb olup ahlâkî ve fıtrî emniyet mevcût ise kadının onun yanında ecnebî bir erkek varmış gibi baştan aşağı çarşafa bürünmesi veya yüzünü/ellerini kapatması farz değildir. Ancak kâfir olması hasebiyle serbest ev kıyâfetlerinden (kolsuz vb.) kaçınmalı; ev içinde mu‘tâd olarak açılan yerler (el, yüz, kollar, ayaklar) dışında bedenini örten vakarlı ve geniş bir kıyâfet giymelidir.
Şâyet kayınpeder mahremlere haramlık tanımayan bir inançta ise (deist, ateist, Mecûsî ya da hafif meşrep) veyâhut fıtraten ahlâkî güven vermeyip şehvet ve fitne korkusu hâsıl oluyorsa, ecnebî erkek gibi tam tesettüre bürünmek vâcib olur.
Evde kadının kocası (oğlu), temyîz çağında aklı başında bir çocuk veya üçüncü güvenilir bir şahıs varken aynı mekânda oturup yemek yemeleri câizdir. Fakat kâfir kayınpeder ile gelinin evde baş başa (halvet hâlinde) kalmaları fitne ve şüphe sebebiyle câiz değildir; sedd-i zerî‘a gereği bundan kesinlikle ictinâb edilmelidir.
Allâh Subhânehu ve Teâlâ en iyisini bilendir.
Kaan Sâlih.
