-Kolaylaştırılmış Şafiî Fıkhı-
TAHÂRET KİTABI
Rahmân ve Rahîm olan Allâh’ın ismiyle. Hamd, âlemlerin Rabbi olan Allâh’a mahsustur. O’na hamd eder, O’ndan yardım ve mağfiret dileriz. Nefislerimizin şerrinden ve amellerimizin kötülüğünden O’na sığınırız. O’nun hidâyete erdirdiğini hiç kimse saptıramaz, saptırdığını ise hiç kimse hidâyete erdiremez. Şehâdet ederim ki, Allâh’tan başka ibâdete lâyık hiçbir ilâh yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki, Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem O’nun kulu ve Rasûlüdür… Bundan sonra:
***
ABDESTİN ŞARTLARI, FARZLARI ve SÜNNETLERİ
Abdestin Tanımı
Abdest, niyet ile birlikte yüz, eller, baş ve ayaklar olmak üzere dört uzvu yıkama ve meshetme fiilidir.
Abdest, Mekke’de beş vakit namazla birlikte İsrâ gecesinde farz kılınmıştır.
Abdestin Sıhhat Şartları
Abdestin sahîh olmasının başlıca şartları şunlardır:
(1) Müslüman, akıllı ve mümeyyiz olmak,
(2) Hayız ve nifas hâlinden temiz olmak,
(3) Kullanılan suyun mutlak su olması,
(4) Abdest uzuvları üzerinde suyun deriye ulaşmasına engel olan; boya, oje, mum, sakız, katı yağ gibi bir maddenin bulunmaması,
(5) Uzuv üzerinde suyun vasfını değiştirecek bir maddenin bulunmaması,
(6) Abdesti bozan bir şeyin abdest esnasında meydana gelmemesi,
(7) Sürekli özür sahipleri için namaz vaktinin girmiş olması.
Abdestin Farzları (Rükünleri)
Abdestin farzları altı (6) tanedir. Bunlar:
1. Niyet etmek.
2. Yüzü bir defa yıkamak.
3. Dirseklerle beraber her iki eli ve kolu bir defa yıkamak.
4. Başın bir kısmını meshetmek.
5. Topuklarla beraber her iki ayağı bir defa yıkamak.
6. Bu farzları belirtilen sıraya yani tertîbe göre yapmak.
Abdestte Niyet ve Zamanı
Niyet, kalben “Abdestin farzını edâ etmeye”, “Hadesten temizlenmeye” veya “Namaz kılmayı mubah kılmaya” kastetmektir.
Niyetin zamanı, yüzün ilk cüz’ünü yıkamaya başlama ânıdır. Yüzü yıkamadan önce meselâ elleri, ağzı veya burnu yıkarken yapılan niyet, yüzü yıkama ânına kadar devam etmezse mutemed görüşe göre yeterli olmaz. Mezhep içindeki bir veche göre ise abdestin sünnetleri olan elleri yıkama ânında yapılan niyet de yeterli olur.
Yüzün Sınırları
Yüzün sınırı; uzunlamasına yani yukarıdan aşağıya normal saç bitim yerinden çene kemiğinin altına kadar; enlemesine ise bir kulak yumuşağından diğer kulak yumuşağına kadar olan bölgedir.
Yüz üzerindeki kaş, kirpik, bıyık, favori ve alt dudak altındaki kılların hem dışını hem altındaki deriyi yıkamak farzdır.
Erkeğin çene üzerindeki sakalına gelince: Eğer sakal seyrek olup dışarıdan bakıldığında altındaki deri görünüyorsa suyun deriye ulaştırılması farzdır; eğer sakal gür ve sık olup deri görünmüyorsa sadece sakalın dış yüzeyini yıkamak farzdır, parmaklarla hilâllemek ise sünnettir. Kadın veya hünsânın yüzünde çıkan sakal ise sık olsa bile altındaki deriyi yıkamak mutemed görüşe göre farzdır.
Erkeğin çene sınırını aşarak aşağı sarkan sakalının dış yüzeyini yıkamak, sahih ve mutemed görüşe göre vâcibtir. Sakal yoğun ise iç kısmının yıkanması vâcib değildir; hafif ise hem içinin hem dışının yıkanması gerekir.
Elleri Yıkamanın Sınırı
Parmak uçlarından başlayarak dirsek kemikleri de dâhil olmak üzere her iki eli ve kolu yıkamak farzdır. Mutemed görüşe göre tırnak altlarında suyun deriye değmesini engelleyen kir varsa temizlenmesi şarttır; İmâm Gazzâlî ve bazı fâkihler ise meşakkat sebebiyle tırnak altında ter ve tozdan oluşan mutâd kirin affedildiği görüşünü tercih etmiştir.
Başı Meshetmenin Farz Olan En Az Miktarı
Mutemed görüşe göre başın sınırları içinde kalan deriden veya baş sınırından dışarı sarkmayan bir tel saçın bir kısmından bile olsa ıslak eli değdirerek meshetmek farzın yerine gelmesi için yeterlidir. İbn Süreyc’e göre en az üç tel saçın, İstahrî’ye göre ise başın dörtte birinin meshedilmesi şarttır. Hatta başı meshetmek yerine yıkamak veya baş üzerine su damlatmak da câizdir. Ancak başın tamamını meshetmek sünnettir.
Ayakları Yıkamanın Sınırı
Ayak parmaklarından başlayarak iki yandaki çıkıntılı kemikler olan topuklarla yani aşık kemikleriyle birlikte her iki ayağın tamamını yıkamak farzdır.
Tertîbin Tanımı
Tertîb, abdestin farzlarını âyet-i kerîmede emredilen sıraya göre; önce niyetle yüz, sonra eller, sonra başın meshi, en son ayaklar yapmaktır. Unutarak bile olsa bu sıraya uyulmazsa, sırası bozulan uzuv ve sonrasındakiler geçersiz olur; doğru sırayla yeniden yıkanması gerekir.
Ancak abdestsiz veya cünüp bir kimse niyet ederek suya dalıp çıksa, su bütün uzuvlarına aynı anda ulaştığı için mutemed görüşe göre suyun içinde beklemese dahi hem guslü hem abdesti sahîh olur.
***
ABDESTİN SÜNNETLERİ VE DUÂLARI
Abdestin Sünnetleri
Abdestin başlıca sünnetleri on (10) tanedir. Bunlar:
1. Abdeste başlarken Besmele çekmek “بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ Bismillâhirrahmânirrahîm” demek ve misvak kullanmak.
2. Suya daldırmadan önce iki eli bileklere kadar üç defa yıkamak.
3. Mazmaza ve istinşâk yapmak: Sağ avuçla su alarak ağzı çalkalamak yani mazmaza ve burna su çekip sol elle sümkürmek yani istinşâk. Üç avuç suyla hem ağza hem burna su vererek birleştirmek efdaldir.
4. Başın tamamını meshetmek. Bunun için eller ıslatılıp başparmaklar şakaklara konur, işaret parmakları birleştirilerek alından enseye götürülüp tekrar öne getirilir.
5. Yeni bir su alarak her iki kulağın içini işaret parmaklarıyla, dışını ise başparmaklarla meshetmek.
6. Gür sakalı alttan parmaklarla hilâllemek ve el ile ayak parmaklarının aralarını -sol elin serçe parmağıyla sağ ayağın küçük parmağından başlayıp sol ayağın küçük parmağında bitirerek- hilâllemek.
7. Çift olan uzuvlarda; ellerde ve ayaklarda sağ uzvu sol uzuvdan önce yıkamak.
8. Yıkanan ve meshedilen her uzvu üçer defa yıkamak ve meshetmek. Uzuvları suyla birlikte ovalamak yani delk; mezhepte mutemed görüşe göre sünnettir, İbn Süreyc’in bir vechine göre ise farzdır.
9. Muvâlât yani peş peşelik. Muteber bir havada bir uzuv kurumadan diğer uzvu yıkamak mutemed olan kavl-i cedîde göre sünnettir, kavl-i kadîme göre ise farzdır.
10. Kıbleye dönmek, abdest esnasında dünya kelâmı konuşmamak ve yüz, el ve ayaklarda farz olan sınırları biraz aşarak yıkamak.
Abdest Bittikten Sonra Duâ Etmek
Abdest bittikten sonra kıbleye dönüp şu duâyı okumak sünnettir:
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلٰهَ إِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ. اَللّٰهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ، وَاجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ.
“Şehâdet ederim ki Allâh’tan başka hak ilâh yoktur; O tektir, ortağı yoktur. Ve yine şehâdet ederim ki Muhammed O’nun kulu ve Rasûlüdür. Allâh’ım! Beni çokça tevbe edenlerden eyle, beni iyice temizlenenlerden eyle.” [Tirmizî (55)]
Abdestin Mekrûhları
Abdestin başlıca mekruhları şunlardır:
(a) Suyu israf etmek,
(b) Yıkamaları üçten fazla yapmak, üçten eksik yapmak ise mekrûh değil, hilâf-ı evlâdır,
(c) Özürsüz olarak başkasından uzuvlarını yıkaması için yardım almak,
(d) Oruçlu iken mazmaza ve istinşâkta suyu aşırı genze çekmek yani mübâlağa yapmak.
Abdest uzuvlarını özürsüz havluyla kurulamak terk-i evlâdır.
Boynu meshetmek sünnet olmayıp bid’attir. Ancak Beğavî ve bazı fâkihler boynun meshedilmesini müstehap kabul etmişlerdir.
***
Hamd âlemlerin rabbi olan Allâh’a mahsustur. Salât ve selâm yaratılmışların en hayırlısı Muhammed sallallâhu aleyhi ve sellem’in, âlinin ve ashâbının üzerine olsun.
Rabbinin rahmetine muhtaç kul,
Kaan Sâlih.
