TEK TALÂKLA BOŞANAN KADININ
İDDET SÜRESİ VE BÂİN OLMA VAKTİ
Eşimi 1 talâkla boşadım, 2 ay geçti, 3 aya girdi, üçüncü ayın sonunda mı ayrılık olacak?
Cevâb: Hamd ve hüküm, Allâh Subhânehu ve Teâlâ’ya mahsustur.
• Mes’elenin Tanımı ve Hükmü
Şâfiî mezhebinin mu’temed ve sarîh olan hükmüne göre; tek talâkla boşanan hür bir kadının iddetinin hesaplanma usûlü ve kocasından tamâmen ayrılıp bâin (yabancı) hâle geleceği vakit, kadının fizyolojik durumuna; âdet görüp görmemesine göre değişir. Bu mes’elede şer’î hüküm şu iki esasa göre belirlenir:
1. Âdet Gören Kadın (Zâtu’l-Akrâ) İse: Âdet gören hür kadının iddeti aylar ile değil, üç kur’ (üç temizlik dönemi) esâsına göre hesaplanır. Bu durumda takvim aylarının (2 ay, 3 ay gibi sürelerin) iddetin bitişi üzerinde doğrudan hiçbir belirleyici etkisi yoktur. Kadın temizlik dönemindeyken boşanmışsa, boşanmanın vuku bulduğu andan geriye kalan o temizlik süresi (bir an bile olsa) birinci temizlik (kur’) olarak kabul edilir. Kadın bu ilk temizliğin ardından ilk âdetini görür, sonra ikinci temizlik dönemine (ikinci kur’) girer, ardından ikinci âdetini görüp üçüncü temizlik dönemine (üçüncü kur’) adım atar. Üçüncü temizlik dönemi bittikten sonra, üçüncü âdetinin başladığı (regl kanını ilk gördüğü) an, kadının iddeti son bulur ve kocasından tamâmen ayrılmış (bâin) olur.
2. Âdet Görmeyen (Menopoza Girmiş) Kadın İse: Kadın menopoza girmişse, onun iddeti kesin olarak üç kamerî aydır. Eğer boşanma tam ayın başında (hilâlin ilk doğuşunda) gerçekleşmişse, üçüncü ayın sonunda (üçüncü ay bittiğinde) iddet tamâmlanır ve kadın bâin olur. Ancak boşanma ayın ortasında vuku bulmuşsa, takip eden iki kamerî ay hilâlle hesaplanır; ilk eksik kalan ayın günleri ise dördüncü aydan otuz güne tamâmlanarak iddet bitirilir.
• Hükmün Delîlleri ve Gerekçeleri:
Allâh’u Teâlâ, şöyle buyurmaktadır:
وَالْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ
“Boşanmış kadınlar kendi kendilerine üç kur’ (üç temizlik süresi) beklerler.” [Bakara: 2/228]
Âyet-i kerîmede geçen “kur’” kelimesi, Şâfiî mezhebinde dil ve şer’î ıstılâh yönünden kesin olarak temizlik (tuhr) dönemi olarak te’vil edilmiştir. Dolayısıyla, âdet gören her kadının iddeti üç temizlik dönemini tamâmlamakla mukayyettir.
Allâh’u Teâlâ, başka bir âyetinde şöyle buyurmaktadır:
وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَّ
“Kadınlarınızdan âdetten kesilmiş olanlarla henüz âdet görmemiş olanların iddetleri, eğer şüpheye düşerseniz üç aydır.” [Talâk: 65/4]
Bu ilâhî hitap, aylarla hesaplanan iddetin yalnızca âdet görmeyen kadınlara mahsus olduğunu sâbit kılmaktadır. Âdet gören kadınlar ise bu hükmün dışındadır.
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, Ömer radîyallâhu anh’ın, hayız hâlinde eşini boşayan oğlu Abdullâh hakkında şöyle buyurmuştur:
مُرْهُ فَلْيُرَاجِعْهَا، ثُمَّ لِيُمْسِكْهَا حَتَّى تَطْهُرَ، ثُمَّ تَحِيضَ ثُمَّ تَطْهُرَ، ثُمَّ إِنْ شَاءَ طَلَّقَ قَبْلَ أَنْ يَمَسَّ، فَتِلْكَ الْعِدَّةُ الَّتِي أَمَرَ اللَّهُ أَنْ تُطَلَّقَ لَهَا النِّسَاءُ
“Ona emret, eşine dönsün (onu rücû etsin). Sonra temizleninceye kadar onu tutsun, sonra tekrar âdet görsün, sonra tekrar temizlensin. Bundan sonra dilerse onunla cinsel ilişkide bulunmadan önce onu boşasın. İşte bu, Allah’ın kadınların boşanmasını emrettiği iddet vaktidir (temizlik vaktidir).” [Buhârî, Talâk 1; Müslim, Talâk 1]
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, İbn Ömer radîyallâhu anh’a eşini temizlik halindeyken boşamasını emretmiş ve bu dönemi “iddet vakti” olarak nitelendirmiştir. Bu nebevî beyân, iddetin esas rüknünün hayız değil, temizlik (tuhur) dönemi olduğunu açıkça ispat eder.
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem, başka bir hadîsinde şöyle buyurmuştur:
تَعْتَدُّ الْأَمَةُ بِقُرْءَيْنِ
“Cariye iki kur’ (iki temizlik) iddet bekler.” [İbn Mâce, Talâk 32]
Hadîs-i şerîfte câriyelerin dahi iddetinin aylar ile değil, temizlik dönemleri (kur’) ile hesaplanacağı vurgulanmıştır. Bu da dînî iddet hesaplamalarında aslolanın kur’ olduğunu gösterir.
Mü’minlerin annesi Âişe radîyallâhu anhâ şöyle buyurmuştur:
“Kur’ların ne olduğunu biliyor musunuz? Kur’lar ancak temizlik dönemleridir.” [el-Muvatta, Talâk 77; el-Beyhakî, es-Sünenü’l-Kubrâ: 7/413]
Abdullah bin Mes’ûd radîyallâhu anh, şöyle demiştir:
“Sünnete uygun boşanma: Kadını cinsel ilişkide bulunmadığı bir temizlik döneminde boşamaktır.” [İbn Mâce, Talâk 2]
Zeyd b. Sâbit radîyallâhu anh, âdet gören kadının iddetinin sona ermesi hakkında şöyle demiştir:
“Kadın üçüncü hayza (âdete) girdiğinde, adamdan tamâmen ayrılmış (bâin olmuş) olur; kadın adamdan, adam da kadından kurtulur.” [İmâm Şâfiî, el-Ümm: 5/224; el-Beyhakî, es-Sünenü’l-Kubrâ: 7/415]
İmâm Şâfiî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Boşanmış kadının… iddeti temizlik dönemleridir. Eğer koca karısını temizlik halindeyken boşarsa, o temizlik halinden geriye kalan süre (bir an bile olsa) birinci kur’ (temizlik) olarak hesap edilir. Kadın üçüncü âdetine girdiğinde (âdet kanını gördüğünde) iddeti bitmiş ve kocasından tamamen ayrılmış (bâin) olur.” [el-Ümm: 5/224-225]
İmâm Ebû İshâk eş-Şîrâzî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Âdet gören hür kadının iddeti üç temizlik dönemidir. Kadın temizlik döneminde boşanmış ve o dönemden geriye sadece bir an bile kalmışsa, o an birinci temizlik dönemi sayılır.” [el-Mühezzeb: 3/119]
İmâm Nevevî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Hür olan ve âdet gören bir kadının iddeti üç temizlik dönemidir (et-tuhur). Bu temizlik dönemlerinin sona ermesi ve kadının kocasıyla bağının tamâmen kopması (bâin olması), üçüncü âdetin kanını görmesiyle (âdet dönemine girmesiyle) gerçekleşir.” [Ravdatu’t-Tâlibîn: 8/370-371]
• İllet ve Hikmet:
İddetin şer’î illeti, rahim temizliğinin (istibrâ) kesin olarak ortaya çıkarılması ve evlilik hukukuna saygı gösterilmesidir. Şâfiî mezhebinde “kur’” kelimesi temizlik anlamına geldiği için, temizlik halindeyken boşanan kadının o andaki temizliği birinci hak olarak sayılır.
• Şartlar ve Sınırlar:
Âdet gören kadının iddetinin bitmesi ve eşlerin tamâmen ayrılması için kadının mutlaka üçüncü hayzına (regl dönemine) adım atması (kan görmesi) şarttır.
• Sonuç:
Eşinizi tek talâkla boşamanızın ardından dînî ayrılığın (bâin olmanın) ne zaman gerçekleşeceği eşinizin durumuna göre şu şekilde belirlenir:
Eşiniz âdet gören bir kadın ise: İddeti kesinlikle aylar ile hesaplanmaz, üç temizlik dönemiyle hesaplanır. Bu sebeple “3 ayın sonunda” otomatik olarak bir ayrılık gerçekleşmez. Eşiniz, boşadığınız andaki temizlik süresini (1), aradaki tam temizlik süresini (2) ve ondan sonraki tam temizlik süresini (3) tamâmlayıp, üçüncü kez regl olduğu an (kanın başladığı an) iddeti biter, sizden tamâmen ayrılır (bâin olur) ve artık ona dönme (rücû) hakkınız kalmaz. Bu süre onun âdet sıklığına göre 3 aydan çok daha kısa veya çok daha uzun sürebilir.
Eşiniz menopoza girmiş bir kadın ise: İddeti tam olarak üç kamerî aydır. Boşanma kamerî ayın tam başında gerçekleştiyse, üçüncü ayın sonunda (son günün gün batımında) iddeti biter ve tamâmen ayrılmış olursunuz.
Allâh Subhânehu ve Teâlâ en iyisini bilendir.
Kaan Sâlih.
