ÜÇ KUR’LUK İDDETİ BİTEN
TEK TALAKLI KADINLA YENİ NİKÂH YAPILMASI HÜKMÜ
Eşimi bir talakla boşadım, üç kur’ da geçti. Şimdi yeni bir nikâhla tekrar evlenebilir miyim?
Cevâb: Hamd ve hüküm, Allâh Subhânehu ve Teâlâ’ya mahsustur.
• Mes’elenin Tanımı ve Hükmü:
Bir talakla boşanan hür bir kadının üç kur’ (üç temizlik dönemi) bekleyerek iddet süresini tamamlamasıyla birlikte; kocanın tek taraflı, kadının rızâsına bakılmaksızın gerçekleştirebileceği geri dönme (rec’at) hakkı şer’ân nihâyete erer. Bu aşamadan sonra kadın kocası için tamâmen yabancı (bâin) bir kadın hükmünü alır ve aralarındaki dînî ayrılık bâinuneti’s-suğrâ (küçük ayrılık) vasfını kazanır.
Bir veya iki talakla boşanıp iddetini tamâmlayan kadının eski kocasıyla tekrar bir araya gelmesi kesinlikle câizdir ve helâldir. Lakin bu geri dönüş, iddet esnasındaki gibi tek taraflı bir beyanla olamaz. Eski eşlerin yeniden helâl dairesinde bir araya gelebilmeleri için; kadının rızâsı, velîsinin izni ve akit meclisinde bizzat bulunması (veya vekil kılması), iki âdil Müslüman erkek şâhidin huzuru ve yeni belirlenecek bir mehir ile yeni bir nikâh akdi (akd-i cedîd) kıymaları şer’ân farzdır. Bu evlilik için kadının bir başka erkekle evlenip boşanması (hulle/tehlîl) kesinlikle şart kılınmaz; zîrâ talak sayısı henüz üçe ulaşmamıştır.
• Hükmün Delîlleri ve Gerekçeleri:
Allâh Subhânehu ve Teâlâ, şöyle buyurmaktadır:
وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ
“Kadınları boşadığınızda bekleme sürelerini (iddetlerini) bitirdiler mi, kendi aralarında maruf (meşru) bir şekilde anlaştıkları takdirde, eski kocalarıyla evlenmelerine engel olmayın.” [Bakara: 2/232]
Bu âyet-i kerîme, sahâbî Ma’kıl bin Yesâr radîyallâhu anh’ın, kız kardeşini bir talakla boşayıp iddeti bittikten sonra onunla tekrar evlenmek isteyen eski kocasına vermekten imtina etmesi üzerine nâzil olmuştur. Âyet, iddeti bitip bâin hale gelen kadınların, rızâlarıyla eski kocalarıyla evlenmelerine engel olunmamasını açıkça emretmektedir. Bu hitâb, iddeti dolan kadının eski kocasıyla yeni bir nikâh akdiyle birleşebileceğinin en sarîh Kur’ânî delîlidir.
Allâh Subhânehu ve Teâlâ, şöyle buyurmaktadır:
الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ
“Boşama iki defadır. Bundan sonrası ya iyilikle tutmak ya da güzellikle salıvermektir.” [Bakara: 2/229]
Âyet-i kerîme, geri dönülebilir (rec’î) boşamanın iki defa olduğunu, ancak üçüncüden sonra kesin haramlığın (bâinuneti’l-kübrâ) başlayacağını beyân eder. Bir talakla boşayıp iddetin bitmesi durumunda evlilik bağı tamâmen yok olmaz; sadece iddet içindeki kolay geri dönme hakkı düşer. Çiftlerin rızâ ile yeni bir nikâh yapmaları, “güzellikle salıverilmiş” kadını şer’î usulüne uygun şekilde “iyilikle tutmak” dâiresine dâhildir.
Rasûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur:
الْمُطَلَّقَةُ يَكُونُ لَهَا الرَّجْعَةُ مَا لَمْ تَغْتَسِلْ مِنَ الْحَيْضَةِ الثَّالِثَةِ، فَإِذَا اغْتَسَلَتْ فَقَدْ بَانَتْ، وَلَا تَحِلُّ لَهُ إِلَّا بِنِكَاحٍ جَدِيدٍ
“Boşanmış kadının, üçüncü hayızdan sonra gusledinceye kadar geri dönüş hakkı vardır. Guslettiği an artık bâin (kesin olarak ayrılmış) olur ve ona ancak yeni bir nikâhla helâl olur.” [Buhârî (25); Müslim (36)]
Bu nebevî beyân, iddetin (üç kur’un) bitmesiyle birlikte eski koca üzerindeki tek taraflı geri dönme (rec’î) salâhiyetinin nihâyete erdiğini kesin olarak sâbit kılmaktadır. “Bâin” olan kadının eski kocasına helâl olması, ancak yeni bir evlilik akdinin (nikâh-ı cedîd) kurulması şartına bağlanmıştır.
İbnu’l-Münzir rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Ulemâ, iddeti biten bir veya iki talakla boşanmış kadının eski kocasına ancak yeni bir nikâh akdiyle dönebileceği hususında icmâ etmiştir.” [el-İqnâ’ fî Mesâili’l-İcmâ’: 2/37]
Ömer bin el-Hattâb radîyallâhu anh, iddeti biten bir talaklı kadının durumu hakkında şöyle demiştir:
“O kadın artık kendisine daha çok mâliktir. Eğer adam onunla evlenmek isterse yeni bir mehirle, velîsi ve iki şâhidin huzurunda evlenir.” [Abdurrezzâk, el-Musannef: 6/341]
İbn Abbâs radîyallâhu anhumâ şöyle demiştir:
“Bir kimse karısını bir veya iki talakla boşar, sonra da iddeti bitinceye kadar onu bırakırsa, artık o kadın dünürlerden bir dünürcüdür. Kadın dilerse eski kocasıyla yeni bir akid ve yeni bir mehirle evlenir.” [İbn el-Münzir, el-Evsat: 5/97]
İbrâhîm en-Nehaî rahîmehullâh da şöyle demiştir:
“İddet bittiğinde artık onun için rücû (geri dönme) hakkı yoktur. Şayet onunla evlenmek isterse yeni bir akidle evlenir.” [İbn Ebî Şeybe, el-Musannef: 4/112]
İmâm eş-Şâfiî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“Boşanmış kadının iddeti bittiğinde artık o, kendisi üzerinde kocadan daha fazla hak sâhibidir. Kadın artık eski kocasına ancak yeni bir nikâhla (nikâhun cedîd) helâl olur.” [el-Ümm: 5/264; 5/291]
İmâm Nevevî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“İddeti biten rec’î (boşanmış) kadın artık kesin olarak bâin olur. Kocanın onun üzerindeki rec’at hakkı nihayete erer. Ancak aralarında rıza oluşursa, yeni bir nikâhın tüm rükün ve şartlarına (velî, şâhitler, mehir) riayet edilerek yeniden evlenmeleri câizdir.” [Ravdatu’t-Tâlibîn: 8/225]
Şeyh Şirbînî rahîmehullâh, şöyle demiştir:
“İddetin sona ermesinden sonra eski kocanın kadınla evlenmesi, tamamen yabancı bir kadını nikâhlaması gibidir. Kadının velîsi ve rızası olmadan bu akid yapılamaz; yeniden evlilik için tecdîd-i nikâh şarttır.” [Muğni’l-Muhtâc: 5/13]
• İllet ve Hikmet:
İslâm hukukunda nikâh akdinin sona ermesi aşamalı kılınmıştır. İddet süresi, evliliğin kurtarılması için kocaya tek taraflı bir rec’at imkânı sunar. İddet (üç kur’) bittiğinde ise kocalık velâyeti ve rec’at hakkı tamâmen düşer (illet). Ancak talak sayısı üçe ulaşmadığı için mutlak haramlık (bâinuneti’l-kübrâ) oluşmaz; çiftlerin yeni bir evlilik kurmasına izin verilir.
• Şartlar ve Sınırlar:
1. Kadının bu evliliği kesinlikle kendi hür iradesiyle kabul etmesi (rızâ) şarttır.
2. Kadının velîsinin (babası veya şer’î velîsinin) nikâh meclisinde bizzat bulunarak îcabı yapması veya birini vekil kılması şarttır.
3. İki âdil Müslüman erkek şâhidin huzurunda akdin yapılması şarttır.
4. Yeni bir mehir tayin edilmesi şarttır.
5. Bu evlilik gerçekleştikten sonra, kocanın elinde iki talak hakkı kalır.
• Sonuç:
Eşinizi tek talakla boşamanızın ardından üç kur’luk (üç temizlik dönemlik) iddet süresi dolduğu için eşiniz sizden tamâmen ayrılmış (bâin olmuş) ve tek taraflı geri dönme (rec’at) hakkınız sona ermiştir. Ancak; onun rızâsı, velîsinin izni ve akit meclisinde bulunması, iki âdil erkek şâhidin huzuru ve belirlenecek yeni bir mehir ile yeni bir nikâh akdi kıymak sûretiyle eski eşinizle tekrar evlenebilirsiniz. Bu evlilik için eşinizin başka biriyle evlenip boşanması (hülle) kesinlikle gerekmez. Yeniden evlendiğinizde ise evliliğiniz iki talak hakkı üzerinden devam eder.
Allâh Subhânehu ve Teâlâ en iyisini bilendir.
Kaan Sâlih.
